Boek 6 Artikel 230 (6:230 BW)

Artikel 6:230 BW biedt een alternatief wanneer een overeenkomst wegens dwaling (artikel 6:228 BW) of wegens het ontbreken van een onderliggende rechtsverhouding (artikel 6:229 BW) kan worden vernietigd. Bij vernietiging valt de overeenkomst weg en moet wat is gepresteerd worden teruggedraaid. Dit artikel maakt het mogelijk het nadeel op een andere manier weg te nemen, zodat de afspraak in aangepaste vorm in stand blijft.

Het voorstel van de wederpartij

De bevoegdheid om te vernietigen vervalt wanneer de andere partij tijdig een wijziging van de gevolgen van de overeenkomst voorstelt die het nadeel van de vernietigingsbevoegde op afdoende wijze opheft. In die zin zitten drie elementen. Het voorstel moet tijdig zijn; wat tijdig is, zegt de wet niet nader en hangt af van de omstandigheden. Het moet de gevolgen van de overeenkomst betreffen, zoals de prijs, de omvang van het geleverde of een aanvullende voorziening. En het moet het nadeel afdoende opheffen.

Het gevolg treedt in door het voorstel zelf. De wet koppelt het vervallen van de vernietigingsbevoegdheid aan het tijdige en afdoende voorstel, niet aan de aanvaarding daarvan door de dwalende.

Welk nadeel

Het gaat om het nadeel dat de vernietigingsbevoegde lijdt als de overeenkomst in stand blijft. Hoe dat nadeel in een concreet geval moet worden bepaald, regelt de wet niet; dat hangt af van de omstandigheden en van wat de dwalende heeft gesteld en aannemelijk gemaakt. Is het voorstel niet afdoende, dan houdt hij zijn bevoegdheid tot vernietiging.

De rechter kan het ook

Het tweede lid geeft de rechter een eigen bevoegdheid. Op verlangen van een van de partijen kan hij, in plaats van de vernietiging uit te spreken, de gevolgen van de overeenkomst wijzigen om het nadeel op te heffen. Ook de dwalende partij zelf kan dat vragen: zij hoeft dus niet te kiezen tussen alles of niets, maar kan de overeenkomst laten aanpassen. De rechter doet dat niet uit eigen beweging; er moet om worden gevraagd. Dat kan bijvoorbeeld in een procedure waarin de ene partij vernietiging vordert en de andere subsidiair om wijziging vraagt.

Een voorbeeld

Een koper neemt een bedrijfspand over in de veronderstelling dat het dak recent is vernieuwd, wat door de verkoper zo was voorgesteld. Het dak blijkt aan vervanging toe. In plaats van de koop te vernietigen kan de verkoper aanbieden de koopprijs te verlagen. Of dat genoeg is, hangt ervan af of het aanbod het nadeel dat de koper bij instandhouding van de koop lijdt, volledig wegneemt. Is dat zo, dan vervalt de bevoegdheid van de koper om te vernietigen en blijft de koop in stand. Is dat niet zo, dan kan de koper nog steeds vernietigen, of de rechter vragen de koop zelf aan te passen.

In de praktijk

Wie zich op dwaling beroept, doet er goed aan meteen te onderbouwen waaruit het nadeel bestaat; aan dat nadeel wordt elk voorstel afgemeten. Wie zo'n beroep krijgt, kan met een tijdig en toereikend voorstel vernietiging voorkomen. Leg voorstel en reactie schriftelijk vast, want de vraag of er tijdig en afdoende is aangeboden, is precies waar een geschil hierover om draait.