Boek 6 Artikel 42 (6:42 BW)

Het komt voor dat iemand ter nakoming van zijn verbintenis een zaak levert die hem niet toebehoort of waarover hij om een andere reden niet mocht beschikken. Dit artikel geeft hem de mogelijkheid die fout te herstellen: hij kan vorderen dat de zaak wordt afgegeven aan degene aan wie zij toekomt, mits hij tegelijkertijd een andere zaak aanbiedt die aan de verbintenis beantwoordt.

Wanneer iemand niet bevoegd is te beschikken

Het artikel spreekt van een zaak waarover de leverancier 'niet bevoegd was te beschikken'. Dat kan zijn omdat de zaak van een ander is, bijvoorbeeld een zaak die hij zelf onder eigendomsvoorbehoud heeft gekocht en nog niet heeft betaald, of een zaak die hem slechts in bewaring of in bruikleen was gegeven. De aangeboden vervangende zaak moet aan de verbintenis beantwoorden: zij moet voldoen aan wat partijen hebben afgesproken over wat er zou worden geleverd.

De voorwaarden

• Gelijktijdig een vervangende zaak aanbieden. Het aanbod moet samen met de vordering worden gedaan en de aangeboden zaak moet werkelijk voldoen aan wat is afgesproken.
• Het belang van de schuldeiser mag zich niet verzetten. Heeft hij een gerechtvaardigd belang bij juist die zaak of bij het uitblijven van een wisseling, dan gaat het niet door.

- Afgifte aan wie de zaak toekomt. De vordering strekt tot afgifte aan degene aan wie de zaak toekomt; wie dat is, volgt uit de rechten die op de zaak rusten.

Wat de regeling beoogt

De leverancier kan op deze manier zijn fout herstellen; zolang de zaak van een ander bij zijn afnemer ligt, kan hij daarop door de rechthebbende worden aangesproken. De schuldeiser ontvangt tegelijk een zaak die aan de afspraak voldoet en hoeft dus niet met lege handen te blijven zitten. De rechthebbende krijgt zijn zaak terug.

Wanneer het belang van de schuldeiser zich verzet

De wet geeft geen lijst van omstandigheden. Of het belang van de schuldeiser zich tegen teruggave verzet, wordt per geval beoordeeld aan de hand van de feiten, zoals wat hij intussen met de zaak heeft gedaan en wat een wisseling voor hem betekent. De schuldeiser die zich op zijn belang beroept, zal die feiten moeten aanvoeren.

Een voorbeeld. Een handelaar levert een machine die hij zelf onder eigendomsvoorbehoud had gekocht en nog niet had betaald. Zijn leverancier claimt de machine. De handelaar kan vorderen dat de machine aan die leverancier wordt afgegeven, mits hij zijn afnemer meteen een gelijkwaardige machine biedt. Of het belang van de afnemer zich daartegen verzet, hangt af van de omstandigheden aan zijn kant.

Wat er gebeurt als het niet lukt

Kan de wisseling niet doorgaan, dan blijft de leverancier zitten met de gevolgen van zijn beschikkingsonbevoegdheid. De rechthebbende kan zich tot hem wenden, en ook de schuldeiser kan met problemen te maken krijgen als de zaak alsnog wordt opgeëist. Of de afnemer zich tegenover de rechthebbende kan beroepen op bescherming als verkrijger te goeder trouw (artikel 3:86 BW), hangt af van de omstandigheden van de levering.

In de praktijk

De situatie doet zich vooral voor bij zaken die zelf onder eigendomsvoorbehoud zijn ingekocht of die in bewaring zijn gegeven. Voor een beroep op dit artikel is een concreet aanbod van een vervangende zaak nodig, gelijktijdig met de vordering; een schriftelijk aanbod met een datum maakt later aantoonbaar dat aan die eis is voldaan.