Boek 6 Artikel 40 (6:40 BW)

Een afgesproken termijn geeft de schuldenaar lucht: hij hoeft pas later te presteren. Dit artikel neemt dat voordeel weg in drie situaties waarin het vertrouwen dat aan het uitstel ten grondslag lag, is weggevallen. De schuld wordt dan opeisbaar zonder dat de afgesproken datum hoeft te worden afgewacht.

De drie gevallen

• Faillissement of schuldsanering. Is de schuldenaar failliet verklaard of is op hem de schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen van toepassing verklaard, dan kan hij zich niet meer op de termijn beroepen.
• Toegezegde zekerheid blijft uit. Heeft hij beloofd zekerheid te verschaffen en doet hij dat niet, dan vervalt zijn beroep op het uitstel.

- De gestelde zekerheid vermindert. Is de zekerheid door een aan hem toe te rekenen oorzaak minder waard geworden, dan geldt hetzelfde, tenzij wat overblijft nog voldoende waarborg biedt.

De gedachte erachter

Uitstel wordt gegeven op basis van vertrouwen dat er straks nog betaald kan worden, vaak versterkt door zekerheid. Valt dat vertrouwen weg doordat de schuldenaar failliet gaat of doordat de zekerheid verdampt, dan zou het onredelijk zijn de schuldeiser toch te laten wachten. Hij kan dan meteen opeisen en zijn positie proberen veilig te stellen.

Toerekenbare vermindering

Bij de derde grond let de wet op de oorzaak. Alleen als de vermindering aan de schuldenaar is toe te rekenen, verliest hij zijn beroep op de termijn. Verliest een verpande machine waarde door normale slijtage of door een oorzaak buiten hem om, dan is dat iets anders dan wanneer hij haar heeft verwaarloosd of stilletjes heeft verkocht. Er is bovendien een tweede rem: blijft er genoeg over om de vordering te dekken, dan verandert er niets.

Een voorbeeld. Een ondernemer krijgt zes maanden uitstel van betaling onder de afspraak dat hij een pandrecht op zijn machines vestigt. Hij stelt dat pandrecht niet en verkoopt bovendien een deel van de machines. De schuldeiser hoeft het einde van de termijn niet af te wachten en kan het volledige bedrag meteen opeisen.

Wat de schuldeiser daarna kan

Opeisbaarheid is de eerste stap; daarmee is de schuldenaar nog niet in verzuim. Wilt u ook schadevergoeding of ontbinding, dan zult u in de regel eerst moeten aanmanen met een redelijke termijn. Bij faillissement gelden bovendien de regels van de Faillissementswet, die de manier waarop u uw vordering geldend maakt sterk bepalen.

In de praktijk

Geeft u uitstel, leg dan schriftelijk vast welke zekerheid daarbij hoort, wanneer die er moet zijn en wat er gebeurt als zij uitblijft. Merkt u dat de zekerheid slinkt, reageer dan meteen: dit artikel geeft u de mogelijkheid het uitstel te beëindigen, maar wie blijft toekijken verliest kostbare tijd. Bent u zelf de schuldenaar, kom dan uw toezegging over zekerheid na, ook als het even niet uitkomt; anders staat de hele schuld ineens open.