Boek 6 Artikel 38 (6:38 BW)

Als partijen niets hebben afgesproken over het moment van nakomen, is de verplichting meteen opeisbaar. De schuldeiser kan dus direct nakoming vorderen, en de schuldenaar mag direct presteren zonder dat hij hoeft te wachten. Dat is het uitgangspunt van dit artikel, en het is voor de praktijk van groot belang, want een groot deel van de afspraken zwijgt over termijnen.

Wat dit voor de schuldeiser betekent

U hoeft niet eerst te wachten tot er een redelijke termijn is verstreken voordat u kunt vragen om nakoming. Wel is opeisbaarheid iets anders dan verzuim: dat de ander nu moet presteren, betekent nog niet dat hij al te laat is in de zin die de wet aan verzuim geeft. Voor schadevergoeding of ontbinding zult u in de regel eerst moeten aanmanen met een redelijke termijn.

Wat dit voor de schuldenaar betekent

• U mag meteen presteren. De schuldeiser kan niet zeggen dat het hem nu niet uitkomt en zo uw nakoming uitstellen.
• U kunt meteen worden aangesproken. Dat de vordering meteen opeisbaar is, betekent nog niet dat de rente ook meteen loopt: gaat het om een handelsovereenkomst zonder afgesproken uiterste betaaldag, dan rekent artikel 6:119a lid 2 BW pas vanaf dertig dagen nadat de factuur of de prestatie is ontvangen. Een vaste betaaltermijn van dertig dagen krijgt u daarmee niet.

- Uitstel moet u afspreken. Wilt u later betalen, regel dat dan vooraf.

Waarom dit een aanvullende regel is

De bepaling geldt alleen als partijen niets hebben geregeld. Elke afspraak over een termijn gaat voor, en ook uit de aard van de prestatie of uit gewoonte kan iets anders volgen. Een aannemer die een verbouwing aanneemt, hoeft niet dezelfde dag te beginnen; wat redelijk is volgt daar uit de aard van het werk. Bij een geldschuld is de regel het duidelijkst.

Een voorbeeld. Een ondernemer laat een spoedreparatie uitvoeren en er wordt niets over betaaltermijnen gezegd. De monteur kan het bedrag na afloop meteen opeisen. Wil de ondernemer op factuur betalen met een termijn, dan had hij dat moeten afspreken; het is geen automatisme dat hij die tijd krijgt.

Verhouding tot een afgesproken termijn

Is er wel een tijd bepaald, dan werkt die in beginsel maar één kant op: zij verhindert dat eerdere nakoming wordt gevorderd. De schuldenaar mag dan meestal wel eerder betalen. Artikel 6:39 BW legt dat vermoeden vast en bepaalt bovendien dat betaling vóór de vervaldag niet onverschuldigd is.

In de praktijk

Zet in elke offerte en elke opdrachtbevestiging een betaaltermijn en een leverdatum. Dat voorkomt niet alleen discussie, maar bepaalt ook wanneer u kunt aanmanen en vanaf welk moment iemand te laat is. Ontbreekt een termijn en wilt u toch nakoming afdwingen, stuur dan een schriftelijke aanmaning met een redelijke termijn; daarmee zet u de stap van opeisbaar naar te laat, en pas dan komen de zwaardere bevoegdheden in beeld. Voor de rente bij een handelsovereenkomst ligt dat anders: is daar geen uiterste betaaldag afgesproken, dan gaat zij van rechtswege lopen zodra de termijn van artikel 6:119a lid 2 BW is verstreken, ook zonder aanmaning.