- Indien een overeenkomst ertoe strekt een rechthebbende op of een gebruiker van een registergoed als zodanig te verplichten tot een prestatie die niet bestaat in of gepaard gaat met het dulden van voortdurend houderschap, kan de rechter op zijn vordering de gevolgen van de overeenkomst wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk ontbinden: a. indien ten minste tien jaren na het sluiten van de overeenkomst zijn verlopen en het ongewijzigd voortduren van de verplichting in strijd is met het algemeen belang; b. indien de schuldeiser bij de nakoming van de verplichting geen redelijk belang meer heeft en het niet aannemelijk is dat dit belang zal terugkeren.
- Voor de termijn vermeld in lid 1 onder a telt mee de gehele periode waarin rechthebbende op of gebruikers van het goed aan een beding van dezelfde strekking gebonden zijn geweest. De termijn geldt niet, voor zover de strijd met het algemeen belang hierin bestaat dat het beding een beletsel vormt voor verwerkelijking van een geldend omgevingsplan.
Boek 6 Artikel 259 (6:259 BW)
Langlopende verplichtingen bij een registergoed herzien
Wettekst
Toelichting
Aan grond en gebouwen kleven soms verplichtingen die generaties meegaan: een verbod op een bepaald gebruik, een plicht tot afname bij een leverancier, een beperking van bebouwing. Dit artikel biedt een uitweg wanneer zo'n verplichting na lange tijd niet meer te rechtvaardigen is, en geeft de rechter de bevoegdheid haar te wijzigen of te ontbinden.
Om welke verplichtingen het gaat
Het moet gaan om een overeenkomst die de rechthebbende of gebruiker van een registergoed als zodanig verplicht tot een prestatie. Verplichtingen die bestaan in of samengaan met het dulden van voortdurend houderschap vallen erbuiten; daarvoor bestaan eigen regelingen, zoals huur en pacht. De vordering komt toe aan degene die aan de verplichting is gebonden.
Grond a: tien jaar en strijd met het algemeen belang
De eerste grond vereist twee dingen tegelijk. Er moeten minstens tien jaren zijn verstreken sinds het sluiten van de overeenkomst, en het ongewijzigd voortduren van de verplichting moet in strijd zijn met het algemeen belang. Dat laatste gaat verder dan uw eigen ongemak: er moet een belang van de gemeenschap in het geding zijn, zoals woningbouw, veiligheid of een gewenste herbestemming.
Voor de termijn telt de hele periode mee waarin rechthebbenden of gebruikers van het goed aan een beding met dezelfde strekking gebonden zijn geweest. Een beding dat bij iedere verkoop opnieuw wordt opgelegd, begint dus niet steeds opnieuw te tellen.
Wanneer de termijn niet geldt
Bestaat de strijd met het algemeen belang erin dat het beding een beletsel vormt voor de verwerkelijking van een geldend omgevingsplan, dan geldt de termijn van tien jaren niet. In dat geval kan de vordering op grond a dus ook worden ingesteld als de overeenkomst nog geen tien jaar oud is.
Grond b: geen redelijk belang meer
De tweede grond staat los van een termijn. Heeft de schuldeiser bij nakoming geen redelijk belang meer en is het niet aannemelijk dat dat belang terugkeert, dan kan de rechter ingrijpen. Denk aan een plicht om een strook grond onbebouwd te laten zodat een naburige vijver bereikbaar blijft voor onderhoud, terwijl die vijver inmiddels is gedempt en het terrein een andere bestemming heeft gekregen.
Een voorbeeld. Op een perceel rust sinds tientallen jaren een verplichting om het uitsluitend als weiland te gebruiken, ooit bedongen door de eigenaar van een aangrenzende boerderij die zijn uitzicht wilde houden. Het geldende omgevingsplan voorziet er inmiddels in woningen, en de boerderij is afgebroken en vervangen door een bedrijventerrein. Beide gronden kunnen dan in beeld komen, met als mogelijke uitkomst dat de rechter de verplichting opheft of aanpast.
In de praktijk
Verzamel de akte waarin de verplichting staat en zoek uit sinds wanneer zij geldt, ook via eerdere eigenaren. Beschrijf concreet welk algemeen belang wordt geraakt of waarom de ander er niets meer bij te winnen heeft. Houd er rekening mee dat de rechter aan zijn uitspraak voorwaarden kan verbinden, zoals een vergoeding; dat volgt uit artikel 6:260 BW.