Bij een overeenkomst tussen een gebruiker en een wederpartij, natuurlijk persoon, die niet handelt in de uitoefening van een beroep of bedrijf, wordt vermoed onredelijk bezwarend te zijn een in de algemene voorwaarden voorkomend beding a. dat de gebruiker een, gelet op de omstandigheden van het geval, ongebruikelijk lange of onvoldoende bepaalde termijn geeft om op een aanbod of een andere verklaring van de wederpartij te reageren; b. dat de inhoud van de verplichtingen van de gebruiker wezenlijk beperkt ten opzichte van hetgeen de wederpartij, mede gelet op de wettelijke regels die op de overeenkomst betrekking hebben, zonder dat beding redelijkerwijs mocht verwachten; c. dat de gebruiker de bevoegdheid verleent een prestatie te verschaffen die wezenlijk van de toegezegde prestatie afwijkt, tenzij de wederpartij bevoegd is in dat geval de overeenkomst te ontbinden; d. dat de gebruiker van zijn gebondenheid aan de overeenkomst bevrijdt of hem de bevoegdheid daartoe geeft anders dan op in de overeenkomst vermelde gronden welke van dien aard zijn dat deze gebondenheid niet meer van hem kan worden gevergd; e. dat de gebruiker een ongebruikelijk lange of onvoldoende bepaalde termijn voor de nakoming geeft; f. dat de gebruiker of een derde geheel of ten dele bevrijdt van een wettelijke verplichting tot schadevergoeding; g. dat een de wederpartij volgens de wet toekomende bevoegdheid tot verrekening uitsluit of beperkt of de gebruiker een verdergaande bevoegdheid tot verrekening verleent dan hem volgens de wet toekomt; h. dat als sanctie op bepaalde gedragingen van de wederpartij, nalaten daaronder begrepen, verval stelt van haar toekomende rechten of van de bevoegdheid bepaalde verweren te voeren, behoudens voor zover deze gedragingen het verval van die rechten of verweren rechtvaardigen; i. dat voor het geval de overeenkomst wordt beëindigd anders dan op grond van het feit dat de wederpartij in de nakoming van haar verbintenis is tekort geschoten, de wederpartij verplicht een geldsom te betalen, behoudens voor zover het betreft een redelijke vergoeding voor door de gebruiker geleden verlies of gederfde winst; j. dat de wederpartij verplicht tot het sluiten van een overeenkomst met de gebruiker of met een derde, tenzij dit, mede gelet op het verband van die overeenkomst met de in dit artikel bedoelde overeenkomst, redelijkerwijze van de wederpartij kan worden gevergd; k. dat voor een overeenkomst als bedoeld in artikel 236 onder j of p respectievelijk q een duur bepaalt van meer dan een jaar, tenzij de wederpartij na een jaar de bevoegdheid heeft de overeenkomst te allen tijde op te zeggen met een opzegtermijn van ten hoogste een maand; l. dat de wederpartij aan een opzegtermijn bindt die langer is dan de termijn waarop de gebruiker de overeenkomst kan opzeggen; m. dat voor de geldigheid van een door de wederpartij te verrichten verklaring een strengere vorm dan het vereiste van een onderhandse akte stelt; n. dat bepaalt dat een door de wederpartij verleende volmacht onherroepelijk is of niet eindigt door haar dood of ondercuratelestelling, tenzij de volmacht strekt tot levering van een registergoed; o. dat de wederpartij bij overeenkomsten, niet zijnde verlengde, vernieuwde of voortgezette overeenkomsten als bedoeld in artikel 236, onder j of p respectievelijk q, aan een opzegtermijn bindt die langer is dan een maand.
Boek 6 Artikel 237 (6:237 BW)
De grijze lijst met vermoedelijk onredelijke bedingen
Wettekst
Toelichting
Naast de zwarte lijst kent de wet een grijze lijst. Staat een beding hierin, dan wordt vermoed dat het onredelijk bezwarend is. Dat vermoeden kan de gebruiker weerleggen, maar het bewijsrisico ligt bij hem: hij moet uitleggen waarom het beding in dit geval wél door de beugel kan. Ook deze lijst geldt alleen tegenover een natuurlijk persoon die niet voor beroep of bedrijf handelt.
Bedingen over wat u mag verwachten
- Uitholling van de prestatie. Een beding dat de verplichtingen van de gebruiker wezenlijk beperkt ten opzichte van wat u, mede gelet op de wettelijke regels, redelijkerwijs mocht verwachten. Datzelfde geldt voor een beding dat hem toestaat iets wezenlijk anders te leveren dan is toegezegd, tenzij u in dat geval mag ontbinden.
- Zich losmaken van de overeenkomst. Een beding dat de gebruiker bevrijdt van zijn gebondenheid op andere gronden dan gronden die in de overeenkomst staan en die zo zwaar zijn dat gebondenheid niet meer van hem kan worden gevergd.
Bedingen over aansprakelijkheid en verrekening
- Uitsluiting van schadevergoeding. Een beding dat de gebruiker of een derde geheel of gedeeltelijk bevrijdt van een wettelijke plicht tot schadevergoeding. Dit is het klassieke exoneratiebeding, en het staat dus onder verdenking.
- Verrekening. Een beding dat uw wettelijke bevoegdheid tot verrekening uitsluit of beperkt, of dat de gebruiker juist een ruimere verrekeningsbevoegdheid geeft.
- Verval van rechten. Een beding dat bepaalde gedragingen of nalatigheden bestraft met verlies van uw rechten of verweren, behalve voor zover dat gedrag zo'n verval rechtvaardigt.
Bedingen over termijnen, opzeggen en vorm
- Reactie- en nakomingstermijnen die ongebruikelijk lang of onvoldoende bepaald zijn, zowel voor het reageren op uw aanbod als voor het leveren zelf.
- Looptijd en opzegtermijn. Een duur van meer dan een jaar bij doorlopende overeenkomsten, tenzij u na een jaar altijd kunt opzeggen met een opzegtermijn van hoogstens een maand; een opzegtermijn voor u die langer is dan die voor de gebruiker; en buiten de verlengde overeenkomsten een opzegtermijn voor u van meer dan een maand.
- Vormvereisten en volmacht. Een beding dat voor uw verklaringen een strengere vorm eist dan een onderhandse akte, of dat een door u gegeven volmacht onherroepelijk maakt of laat doorlopen na uw overlijden of ondercuratelestelling, behalve bij levering van een registergoed.
Bedingen over betalen en meekopen. Wordt de overeenkomst beëindigd om een andere reden dan een tekortkoming van uw kant, dan is een beding dat u tot betaling van een geldsom verplicht verdacht, behalve voor zover het gaat om een redelijke vergoeding voor verlies of gederfde winst van de gebruiker. Ook een beding dat u dwingt een tweede overeenkomst te sluiten met de gebruiker of met een derde staat op de lijst, tenzij dat gezien het verband tussen beide overeenkomsten redelijkerwijs van u kan worden gevergd.
Een voorbeeld. Een fitnessabonnement kent een looptijd van twee jaar en een opzegtermijn van drie maanden, terwijl de sportschool zelf per maand kan opzeggen. Daarmee worden drie punten van deze lijst geraakt: de duur van meer dan een jaar zonder tussentijdse opzegmogelijkheid, de opzegtermijn die voor u langer is dan die voor de gebruiker, en de opzegtermijn van meer dan een maand bij een overeenkomst die nog niet is verlengd. De sportschool zal moeten uitleggen waarom dat in dit geval niet onredelijk bezwarend is, en dat lukt zelden.
In de praktijk
Roep de vernietiging schriftelijk in en benoem het beding en het punt van de lijst dat u raakt. Anders dan bij de zwarte lijst kan de tegenpartij verweer voeren, dus houd rekening met een discussie. Voor ondernemers geldt deze lijst niet rechtstreeks; wel kan een kleine ondernemer betogen dat een vergelijkbaar beding in zijn situatie onredelijk bezwarend is in de zin van artikel 6:233 BW.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Geldt de grijze lijst ook buiten consumentenverhoudingen?
Een elektricien beriep zich na een bedrijfsongeval met grote schade op een exoneratiebeding in zijn algemene voorwaarden. De Hoge Raad besliste dat de grijze lijst niet zonder meer van toepassing is wanneer de wederpartij geen consument is, ook al staat het beding daarop wel vermeld; bij een professionele wederpartij verloopt de toets via de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid, waarbij onder meer de ernst van het verwijt, de gevolgen en de verzekeringsdekking meewegen. De uitspraak markeert daarmee de personele reikwijdte van artikel 6:237 BW.
-
Werkt de zwarte lijst door bij een wederpartij die geen consument is?
Opdrachtgevers die geen consument waren, vochten een beding aan dat hun klachttermijn tot veertien dagen beperkte. De Hoge Raad liet in stand dat dit beding onredelijk bezwarend was, en bevestigde dat het feit dat een beding op de grijze of zwarte lijst staat via reflexwerking kan meewegen bij de beoordeling van een beding tegenover een niet-consument, zeker wanneer die zich materieel in een met een consument vergelijkbare positie bevindt en de overeenkomst niet zijn kernactiviteit betreft. Artikel 6:237 BW straalt zo uit buiten zijn eigen toepassingsbereik.
-
Hoe weerleg je het vermoeden van de grijze lijst?
Een netbeheerder had in zijn algemene voorwaarden zijn aansprakelijkheid voor zaakschade tot een vast bedrag per contractant beperkt. De Hoge Raad liet het oordeel in stand dat dit beding niet onredelijk bezwarend is: de gebruiker had het vermoeden van de grijze lijst weerlegd met een beroep op het gereguleerde kader waarin hij werkt, de onverzekerbaarheid van onbeperkte dekking en de mogelijkheid voor consumenten zich zelf te verzekeren. Van de gebruiker wordt niet steeds verlangd dat hij aantoont dat geen ruimte bestond voor een minder vergaande beperking; beslissend zijn alle omstandigheden van het geval.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.