Boek 3 Artikel 100 (3:100 BW)

Soms neemt iemand een hele nalatenschap in bezit terwijl hij daar geen recht op heeft: hij denkt erfgenaam te zijn, of hij gedraagt zich zo. De vraag is dan of hij die nalatenschap na verloop van tijd door verjaring kan verkrijgen. Dit artikel stelt daaraan een extra voorwaarde: dat kan niet eerder dan nadat de rechtsvordering van de echte rechthebbende om de nalatenschap op te eisen is verjaard.

Twee termijnen die op elkaar wachten

Normaal gesproken leidt onafgebroken bezit na verloop van de wettelijke termijn tot verkrijging. Hier wordt dat moment opgeschoven. Zolang de rechthebbende de nalatenschap nog kan opeisen, kan de bezitter niet verkrijgen, ook al zou zijn eigen termijn al vol zijn. Pas als de vordering van de rechthebbende is verjaard, komt de weg vrij. De verjaring van die vordering bepaalt dus het tempo.

Waarom deze bescherming

Een nalatenschap is meer dan een los goed: het is een vermogen met goederen en schulden, vaak verdeeld over verschillende plaatsen en soorten. Een erfgenaam ontdekt niet altijd meteen dat een ander de boedel heeft ingenomen, zeker niet als hij ver weg woont of pas later van het overlijden hoort. Door de verkrijging te koppelen aan het verjaren van zijn eigen vordering, krijgt hij een reële kans om op te komen voor zijn recht.

Waarop het ziet

De regel geldt voor de nalatenschap als geheel en voor de goederen die daartoe behoren. De bezitter kan dus niet zeggen dat hij weliswaar de boedel te vroeg heeft ingenomen, maar dat hij losse voorwerpen daaruit inmiddels wel door verjaring heeft verkregen. Het is de nalatenschap die het lot van die goederen bepaalt, zolang de vordering van de rechthebbende nog leeft.

Een voorbeeld. Na een overlijden neemt een familielid de hele boedel onder zich: de woninginrichting, de sieraden, de bankzaken. Later blijkt dat er een andere erfgenaam is die daarvan niets wist. Zolang die erfgenaam de nalatenschap nog kan opeisen, verkrijgt het familielid niets door verjaring, ook al heeft hij de spullen al jaren. Pas als de vordering van die erfgenaam is verjaard, kan de verjaring in zijn voordeel werken.

Wat de rechthebbende moet doen

Wie meent recht te hebben op een nalatenschap die een ander onder zich heeft, moet in actie komen en niet afwachten. Laat de bezitter schriftelijk weten dat u de nalatenschap opeist, en houd in de gaten dat uw vordering niet verjaart. Een brief alleen houdt die vordering echter niet levend: het opeisen van een nalatenschap strekt niet tot nakoming van een verbintenis, en bij zulke vorderingen stuit een schriftelijke aanmaning de verjaring volgens artikel 3:317 BW alleen wanneer u binnen zes maanden een stap in rechte zet. Doet u dat, dan gaat een nieuwe termijn lopen; laat u het erbij, dan tikt de oude termijn gewoon door.

In de praktijk

Voor de bezitter betekent dit artikel dat hij lang in onzekerheid blijft, ook als hij te goeder trouw is. Het is dan verstandig om de situatie op te helderen in plaats van te wachten: zoek uit wie de erfgenamen zijn en leg vast wat u onder zich heeft. Voor erfgenamen die laat op de hoogte raken, is het belangrijkste dat de klok pas is uitgelopen als hun eigen vordering is verjaard; tot dat moment hebben zij een reële kans.