Boek 3 Artikel 85 (3:85 BW)

Eigendom en andere goederenrechtelijke rechten zijn niet bedoeld om als een abonnement te worden afgesloten. Toch spreken partijen soms af dat een goed voor een aantal jaren aan een ander toekomt, of dat het pas over enige tijd overgaat. Dit artikel vertaalt zulke afspraken naar figuren die de wet wel kent: het vruchtgebruik en de gewone overdracht. Wat partijen bedoelden blijft overeind, maar het wordt in de juiste vorm gegoten.

Overdracht voor een bepaalde tijd

Spreken partijen af dat een goed voor een bepaalde tijd wordt overgedragen, dan geldt die afspraak als een verbintenis tot vestiging van een vruchtgebruik voor die tijd. De ontvanger wordt dus geen eigenaar, maar vruchtgebruiker: hij mag het goed gebruiken en de vruchten ervan trekken, terwijl de ander rechthebbende blijft. Na afloop van de termijn eindigt het vruchtgebruik en houdt de rechthebbende weer een onbezwaard recht.

Overdracht onder opschortende tijdsbepaling

Wordt afgesproken dat het goed pas op een later tijdstip overgaat, dan draait de wet het om. De verbintenis geldt als een verplichting tot onmiddellijke overdracht, waarbij tegelijk een vruchtgebruik wordt gevestigd voor de vervreemder, en wel voor de tussenliggende tijd. De verkrijger wordt dus meteen rechthebbende, maar het genot blijft tot de afgesproken datum bij degene die overdraagt.

Waarom de wet dit doet

Achter deze omzetting zit het gesloten stelsel van het goederenrecht. Rechten op goederen werken tegenover iedereen, en daarom bepaalt de wet welke soorten er zijn en hoe zij eruitzien. Een eigendom die vanzelf na vijf jaar terugspringt, zou voor derden ondoorzichtig zijn: wie koopt, moet kunnen zien wat hij krijgt. Door de afspraak te vertalen naar een vruchtgebruik blijft de verhouding zichtbaar en past zij in het stelsel.

Een voorbeeld. Ouders willen dat hun kind een vakantiewoning tien jaar in gebruik en genot heeft en dat de woning daarna weer bij hen terugkomt. Spreken zij een overdracht voor tien jaar af, dan levert dat geen tijdelijke eigendom op, maar de verplichting om een vruchtgebruik voor tien jaar te vestigen. Willen zij juist dat het kind de woning krijgt maar dat zij er zelf nog vijf jaar in blijven wonen, dan past de figuur van het tweede lid: overdragen nu, met een vruchtgebruik voor henzelf voor die vijf jaar.

Wat u nog steeds moet doen

De omzetting werkt op het niveau van de verbintenis. De goederenrechtelijke stap moet nog worden gezet volgens de eisen van artikel 3:84 BW: er is een geldige titel nodig, beschikkingsbevoegdheid en een levering of vestiging in de juiste vorm. Bij een registergoed betekent dat opnieuw een notariële akte en inschrijving in de openbare registers, zowel voor de overdracht als voor het vruchtgebruik.

In de praktijk

Wie een tijdelijke regeling wil, doet er verstandig aan meteen de figuur te kiezen die de wet kent en die goed vast te leggen: wie mag het goed gebruiken, wie draagt welke lasten en wat gebeurt er bij verkoop. Verzin geen constructie met een terugkerende eigendom, want de wet buigt die toch om. En let erop dat een vruchtgebruik zichtbaar wordt gemaakt waar dat hoort, zodat een latere koper weet wat er op het goed rust.