Boek 3 Artikel 107 (3:107 BW)

Bezit is een van de kernbegrippen van dit boek, en het betekent iets anders dan in het dagelijks spraakgebruik. Bezit is het houden van een goed voor zichzelf. Wie een goed onder zich heeft voor een ander, is houder en geen bezitter. Dat speelt niet alleen bij stoffelijke zaken: ook een vermogensrecht, zoals een vordering of een beperkt recht, kan bezeten worden. Het onderscheid bepaalt onder meer wie zich op verjaring kan beroepen, wie beschermd wordt bij een overdracht en wie het goed mag opeisen.

Bezit tegenover houderschap

De huurder van een woning heeft die woning wel onder zich, maar houdt haar voor de verhuurder: hij is houder. De koper die een fiets krijgt overhandigd houdt die voor zichzelf: hij is bezitter. Het verschil zit niet in de feitelijke macht, maar in de vraag voor wie iemand houdt. Daarom kan een huurder ook na tientallen jaren geen eigenaar worden door verjaring, hoe lang hij er ook woont.

Onmiddellijk bezit

Van onmiddellijk bezit spreekt de wet als er niemand tussen zit: u heeft het goed zelf onder u en houdt het voor uzelf, zonder dat een ander het voor u houdt. De meeste dagelijkse gevallen zijn zo: uw auto staat voor de deur, uw gereedschap ligt in de schuur. Ook bij een vermogensrecht kan het zo liggen, bijvoorbeeld wanneer iemand een vordering als de zijne uitoefent en int zonder dat er iemand tussen staat.

Middellijk bezit

Middellijk is het bezit als er wel iemand tussen zit, namelijk een houder die de zaak voor de bezitter onder zich heeft. De verhuurder is bezitter van de woning, ook al woont de huurder erin. De eigenaar van een machine die deze heeft uitgeleend, blijft bezitter, terwijl de lener houder is. Het bezit wordt dan als het ware op afstand uitgeoefend, via degene die de zaak feitelijk onder zich heeft.

Houderschap kent dezelfde vormen

Het vierde lid trekt de tweedeling door naar houderschap: ook dat kan onmiddellijk of middellijk zijn. Wie een zaak voor een ander onder zich heeft en haar op zijn beurt aan een derde in gebruik geeft, houdt middellijk. Zo kan een keten ontstaan waarin één bezitter bovenaan staat en meerdere houders onder elkaar; voor de vraag wie rechthebbende is, telt de bovenkant van die keten.

Een voorbeeld. Een eigenaar verhuurt zijn bestelbus aan een aannemer, die de bus laat gebruiken door een onderaannemer. De eigenaar is bezitter, de aannemer en de onderaannemer zijn houder. Wordt de bus verkocht, dan kan de levering plaatsvinden zonder dat de bus fysiek terugkomt, doordat de houder de zaak voortaan voor de nieuwe rechthebbende gaat houden.

In de praktijk

Wie wil weten waar hij staat, moet zich telkens één vraag stellen: houd ik dit goed voor mijzelf of voor een ander? Dat antwoord bepaalt of u zich op bezit kunt beroepen. De volgende artikelen werken uit hoe dat wordt beoordeeld: naar verkeersopvatting en op grond van uiterlijke feiten, met een vermoeden ten gunste van degene die het goed onder zich heeft.