Boek 3 Artikel 300 (3:300 BW)

Een uitspraak die in de plaats komt van een rechtshandeling

Is iemand jegens een ander gehouden een rechtshandeling te verrichten, dan kan, tenzij de aard van de rechtshandeling zich hiertegen verzet, de rechter op vordering van de gerechtigde bepalen dat zijn uitspraak dezelfde kracht heeft als een in wettige vorm opgemaakte akte van degene die tot de rechtshandeling gehouden is, of dat een door hem aan te wijzen vertegenwoordiger de handeling zal verrichten. Wijst de rechter een vertegenwoordiger aan, dan kan hij bepalen dat de door deze te verrichten handeling zijn goedkeuring behoeft.
Is de verweerder gehouden om tezamen met de eiser een akte op te maken, dan kan de rechter bepalen dat zijn uitspraak in de plaats van de akte of een deel daarvan zal treden.

Toelichting

Sommige verplichtingen kunnen alleen worden nagekomen door een rechtshandeling: een handtekening onder een akte, een opzegging, een toestemming. Wie dat weigert, houdt de hele zaak op. Dit artikel geeft de rechter twee manieren om die blokkade te doorbreken. Hij kan zijn uitspraak dezelfde kracht geven als de akte die de weigeraar zelf had moeten opmaken, of hij kan iemand aanwijzen die de handeling namens hem verricht.

De uitspraak als akte

Bij de eerste variant neemt de uitspraak de plaats in van de verklaring die de veroordeelde had moeten afleggen. Vanaf dat moment is de rechtshandeling verricht, ook al heeft hij zelf niets ondertekend. De wet koppelt die mogelijkheid aan een verplichting: er moet vaststaan dat de betrokkene tegenover de eiser gehouden was die rechtshandeling te verrichten. De wettekst spreekt van een akte 'in wettige vorm opgemaakt': de uitspraak heeft de kracht van een akte die aan alle vormeisen voldoet.

Een vertegenwoordiger

Bij de tweede variant wijst de rechter iemand aan die de handeling namens de weigeraar zal verrichten. De uitspraak zelf bevat dan niet de rechtshandeling; die wordt later door de vertegenwoordiger verricht. De wet laat de keuze tussen beide varianten aan de rechter. Hij kan daarbij bepalen dat wat de vertegenwoordiger doet zijn goedkeuring behoeft. Zo houdt de rechter zicht op de uitvoering.

De aard van de rechtshandeling kan zich ertegen verzetten. Er zijn handelingen die zo persoonlijk zijn dat niemand ze voor een ander kan verrichten en die zich ook niet lenen voor vervanging door een uitspraak. In die gevallen blijft alleen de gewone weg over: aandringen op nakoming, of een vergoeding vragen van de schade die door de weigering ontstaat.

Samen een akte opmaken

Het tweede lid ziet op het geval dat twee partijen samen een akte moeten opmaken en één van hen niet meewerkt. De rechter kan dan bepalen dat zijn uitspraak in de plaats treedt van die akte of van een deel ervan. Zo kan het stuk toch tot stand komen. Gaat het om een registergoed, dan volgt uit artikel 3:301 BW aan welke eisen moet zijn voldaan voordat zo'n uitspraak in de openbare registers kan worden ingeschreven.

Een voorbeeld

Twee broers hebben afgesproken dat de een zijn aandeel in een garagebox aan de ander overdraagt, maar bij de notaris verschijnt hij niet. De ander vordert nakoming en vraagt de rechter te bepalen dat de uitspraak in de plaats treedt van de leveringsakte. Wijst de rechter dat toe, dan is de medewerking van de broer niet meer nodig.

In de praktijk

De rechter bepaalt dit niet uit zichzelf: het moet in de procedure worden gevorderd. Een precieze omschrijving van de rechtshandeling en haar inhoud is nodig, omdat de uitspraak die inhoud moet kunnen dragen.

Voor de wederpartij betekent het dat de rechtshandeling er ook zonder zijn medewerking kan komen, met de kosten van de procedure als extra last.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst