- Een volmacht kan uitdrukkelijk of stilzwijgend worden verleend.
- Is een rechtshandeling in naam van een ander verricht, dan kan tegen de wederpartij, indien zij op grond van een verklaring of gedraging van die ander heeft aangenomen en onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijze mocht aannemen dat een toereikende volmacht was verleend, op de onjuistheid van deze veronderstelling geen beroep worden gedaan.
- Indien een volgens wet of gebruik openbaar gemaakte volmacht beperkingen bevat, die zo ongebruikelijk zijn dat de wederpartij ze daarin niet behoefde te verwachten, kunnen deze haar niet worden tegengeworpen, tenzij zij ze kende.
Boek 3 Artikel 61 (3:61 BW)
Stilzwijgende volmacht en de opgewekte schijn van bevoegdheid
Wettekst
Toelichting
Een volmacht hoeft niet plechtig te worden verleend: zij kan uitdrukkelijk worden gegeven, maar ook stilzwijgend blijken uit de manier waarop iemand zijn zaken inricht. Belangrijker nog is het tweede lid. Wie door zijn eigen verklaring of gedraging bij een ander de indruk wekt dat hij iemand heeft gemachtigd, kan zich tegenover die ander later niet erop beroepen dat de volmacht er in werkelijkheid niet was. De schijn wint het dan van de werkelijkheid.
Uitdrukkelijk of stilzwijgend
Uitdrukkelijk is een volmacht wanneer zij met zoveel woorden wordt gegeven, mondeling of op papier. Stilzwijgend is zij wanneer uit gedrag blijkt dat iemand namens een ander mag optreden: de medewerker die al jaren de bestellingen plaatst, de partner die de post opent en de contracten afhandelt. Een vorm eist dit artikel niet, wat betekent dat achteraf vooral een bewijsvraag overblijft. Schrijft de wet voor een bepaalde rechtshandeling een vorm voor, dan moet per voorschrift worden nagegaan of dat ook voor de volmacht gevolgen heeft. Daarnaast geldt artikel 3:62 BW: een algemene volmacht dekt beschikkingsdaden alleen wanneer schriftelijk en ondubbelzinnig is bepaald dat zij dat doet.
De drie eisen voor gewekte schijn
Voor bescherming op grond van het tweede lid moet er meer zijn dan alleen een onbevoegde die zich voordoet als gemachtigd. Nodig is: een verklaring of gedraging van degene in wiens naam is gehandeld, waaruit de wederpartij heeft afgeleid dat er een toereikende volmacht was, en waaruit zij dat onder de gegeven omstandigheden ook redelijkerwijs mocht afleiden. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad hoeft die schijn niet altijd te berusten op wat de vertegenwoordigde zelf heeft gezegd of gedaan: ook feiten en omstandigheden die voor zijn rekening en risico komen, kunnen hem worden toegerekend als de wederpartij daaruit naar verkeersopvattingen een volmacht mocht afleiden.
Wat de wederpartij zelf moet doen
Redelijkerwijs mogen aannemen is geen vrijbrief. Of het vertrouwen van de wederpartij gerechtvaardigd was, hangt af van alle omstandigheden, waaronder de aard van de handeling, de functie van de tussenpersoon en wat er eerder tussen partijen is voorgevallen. Onder omstandigheden ligt het op haar weg om navraag te doen. Wie signalen negeert dat er iets niet klopt, mag niet op de schijn vertrouwen. Bescherming is er voor wie het niet wist en het ook niet hoefde te weten.
Een voorbeeld. Een medewerker die intern nooit is gemachtigd om in te kopen, plaatst jarenlang orders bij een leverancier, op briefpapier van het bedrijf en vanaf een bedrijfsmailadres, en het bedrijf betaalt die rekeningen steeds zonder morren. Op dat beeld mag de leverancier afgaan: het bedrijf heeft de indruk van bevoegdheid zelf gevoed en kan dan moeilijk volhouden dat er niets was gemachtigd. Anders ligt het wanneer er wel een toereikende volmacht was die daarna is geëindigd of ingeperkt; de wederpartij die daarvan niet wist, wordt dan niet door het tweede lid beschermd maar door artikel 3:76 BW, dat zijn eigen voorwaarden stelt.
Ongebruikelijke beperkingen in een openbare volmacht
Het derde lid gaat over een volmacht die volgens de wet of het gebruik openbaar is gemaakt. Staan daarin beperkingen die zo ongebruikelijk zijn dat de wederpartij ze daar niet hoefde te verwachten, dan kunnen die haar niet worden tegengeworpen, tenzij zij de beperking kende. De openbaarmaking van zo'n beperking is dus niet voldoende om haar tegenover de wederpartij te laten werken; beslissend is of de wederpartij haar daadwerkelijk kende.
In de praktijk
Voor de volmachtgever geldt: wek geen bevoegdheid die er niet is, en haal functieaanduidingen uit e-mailhandtekeningen en briefpapier zodra zij niet meer kloppen. Eindigt een echte volmacht, laat dat dan weten aan de partijen die op de oude situatie afgingen, want anders kunt u dat einde hun op grond van artikel 3:76 BW veelal niet tegenwerpen. Voor de wederpartij geldt: leg vast waarop u uw vertrouwen baseerde en vraag bij grote of ongebruikelijke transacties gewoon om de volmacht. Ontbreekt zowel een volmacht als een toerekenbare schijn, dan bindt de handeling degene in wiens naam werd opgetreden niet en blijft alleen de tussenpersoon over om aan te spreken.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Schijn van volmacht of schijn van bekrachtiging?
Een manager kocht namens zijn werkgever een oplegger, terwijl hij blijkens het handelsregister maar tot kleine verplichtingen bevoegd was; de orderbevestiging werd niet ondertekend geretourneerd en de werkgever beriep zich niet meteen op de onbevoegdheid. De Hoge Raad overweegt dat de schijn van vertegenwoordigingsbevoegdheid, afhankelijk van de verdere omstandigheden van het geval, ook door een niet-doen kan worden gewekt. Daarbij doet het niet ter zake dat een deel van die omstandigheden zich pas na het sluiten van de overeenkomst heeft voorgedaan. Het cassatieberoep werd verworpen.
-
Is vertrouwen op een volmacht altijd nodig?
Een organisatie werd aangesproken op een huurovereenkomst die namens haar was gesloten door iemand die daartoe niet bevoegd was. De Hoge Raad overweegt dat voor bescherming van de wederpartij twee dingen nodig zijn: zij moest op grond van een verklaring of gedraging van de vertegenwoordigde redelijkerwijs mogen aannemen dat een toereikende volmacht was verleend, en zij moest dat ten tijde van de rechtshandeling ook werkelijk hebben aangenomen. Mocht zij dat redelijkerwijs aannemen, dan ligt het in de regel voor de hand dat zij daarop ook daadwerkelijk heeft vertrouwd, zodat daarvan in de procedure wordt uitgegaan tenzij de vertegenwoordigde het tegendeel aannemelijk maakt. Het cassatieberoep werd verworpen.
-
Wanneer komt schijn van volmacht voor risico?
Een bank voerde betalingsopdrachten uit die door een onbevoegde namens een vennootschap waren gegeven. De Hoge Raad beslist dat toerekening van schijn van volmachtverlening niet beperkt is tot gevallen waarin de vertegenwoordigde zelf iets heeft gedaan: zij is ook mogelijk als de wederpartij gerechtvaardigd heeft vertrouwd op grond van feiten en omstandigheden die voor risico van de vertegenwoordigde komen en waaruit naar verkeersopvattingen zo'n schijn kan worden afgeleid. Daarmee verruimt de Hoge Raad de maatstaf van artikel 3:61 lid 2 van een toedoen- naar een risicobenadering.
-
Schijn van volmacht zonder eigen gedraging
De vraag was of een vennootschap gebonden was aan het handelen van iemand die zonder toereikende volmacht namens haar optrad. Het hof verlangde daarvoor een 'toedoen' van de vertegenwoordigde; volgens de Hoge Raad is dat onjuist, omdat toerekening ook mogelijk is wanneer de wederpartij gerechtvaardigd heeft vertrouwd op grond van feiten en omstandigheden die voor risico van de vertegenwoordigde komen en waaruit naar verkeersopvattingen zo'n schijn van bevoegdheid kan worden afgeleid. Daarnaast liet het hof het beroep op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid ten onrechte onbesproken, terwijl dat aan een andere maatstaf moet worden getoetst. De Hoge Raad vernietigde het arrest van het hof en verwees de zaak.
-
Waar houdt het risicobeginsel op?
De vraag was of iemand gebonden was aan een rechtshandeling die een tussenpersoon zonder toereikende volmacht namens hem had verricht. De Hoge Raad houdt vast aan de risicobenadering, maar scherpt haar grens aan: er is geen ruimte voor toerekening wanneer het vertrouwen van de wederpartij uitsluitend berust op verklaringen of gedragingen van de onbevoegd handelende persoon zelf. Er moeten dus bijkomende omstandigheden zijn die de vertegenwoordigde betreffen. Het arrest maakt duidelijk hoever artikel 3:61 lid 2 reikt en waar de bescherming eindigt.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.