- Voor zover de deelgenoten en zij wier medewerking vereist is, over een verdeling niet tot overeenstemming kunnen komen, gelast op vordering van de meest gerede partij de rechter de wijze van verdeling of stelt hij zelf de verdeling vast, rekening houdende naar billijkheid zowel met de belangen van partijen als met het algemeen belang.
- Als wijzen van verdeling komen daarbij in aanmerking: a. toedeling van een gedeelte van het goed aan ieder der deelgenoten; b. overbedeling van een of meer deelgenoten tegen vergoeding van de overwaarde; c. verdeling van de netto-opbrengst van het goed of een gedeelte daarvan, nadat dit op een door de rechter bepaalde wijze zal zijn verkocht.
- Zo nodig kan de rechter bepalen dat degene die overbedeeld wordt, de overwaarde geheel of ten dele in termijnen mag voldoen. Hij kan daaraan de voorwaarde verbinden dat zekerheid tot een door hem bepaald bedrag en van een door hem bepaalde aard wordt gesteld.
←
Terug 3:184 · Toerekening van een schuld op het aandeel van een deelgenoot
Verder 3:186 · Levering van het toegedeelde en de titel waaronder men houdt
→
Boek 3 Artikel 185 (3:185 BW)
De rechter bepaalt hoe er wordt verdeeld
Wettekst
Toelichting
Komen de deelgenoten er samen niet uit, dan hakt de rechter de knoop door. Hij kan de wijze van verdeling gelasten of de verdeling zelf vaststellen, op vordering van de meest gerede partij. Daarbij houdt hij naar billijkheid rekening met de belangen van partijen en met het algemeen belang. Dit artikel is daarmee het sluitstuk van de regeling: geen enkele gemeenschap hoeft blijvend vast te lopen op onenigheid.
De maatstaf van de rechter
De rechter is niet gebonden aan de voorkeur van de eiser. Hij weegt de belangen van alle betrokkenen: wie heeft het goed nodig, wie kan een uitkoop financieren, welke oplossing levert de gemeenschap het meest op, en wat is redelijk gelet op de voorgeschiedenis. Ook het algemeen belang telt mee, bijvoorbeeld bij een bedrijf dat werkgelegenheid biedt of bij grond met een bijzondere bestemming.
Die brede afweging maakt de uitkomst lastig te voorspellen. Wie de gang naar de rechter maakt, doet er goed aan zijn voorstel concreet en onderbouwd te presenteren, met een taxatie, een financieringsvoorstel en een reële planning. Een goed uitgewerkt plan weegt zwaarder dan een principiële stellingname.
Wijzen van verdeling
De wet noemt drie wijzen van verdeling die in aanmerking komen. Het zijn voorbeelden: de rechter is niet tot deze drie beperkt en kan ook een andere wijze van verdeling kiezen.
- Toedeling van een gedeelte. Ieder krijgt een deel van het goed. Dat kan bij grond die te splitsen is, of bij een verzameling zaken, maar niet bij een ondeelbaar goed als een woning.
- Overbedeling tegen vergoeding. Eén deelgenoot krijgt het goed in zijn geheel en betaalt de anderen de overwaarde uit. Dit is de gebruikelijke oplossing wanneer één van hen in de woning wil blijven of het bedrijfsmiddel nodig heeft.
- Verkoop en verdeling van de netto-opbrengst. Het goed wordt verkocht op een door de rechter bepaalde wijze en wat er na aftrek overblijft, wordt verdeeld. Dit is de uitkomst als niemand kan of wil overnemen.
Betaling in termijnen en zekerheid
Overbedeling stuit vaak op geld: degene die het goed wil houden, kan de uitkoopsom niet ineens opbrengen. Het derde lid biedt daarvoor ruimte. De rechter kan bepalen dat de overwaarde geheel of gedeeltelijk in termijnen mag worden voldaan. Zo blijft een oplossing mogelijk die anders op financiering zou stranden.
Aan die mogelijkheid kan hij de voorwaarde verbinden dat zekerheid wordt gesteld, tot een bedrag en van een aard die hij bepaalt. Voor de deelgenoot die op zijn geld moet wachten is dat wezenlijk: zonder zekerheid draagt hij jarenlang het risico dat de ander niet betaalt. Denk aan een hypotheekrecht op het toegedeelde pand, dat volgens artikel 3:177 BW bij gelijktijdige vestiging zelfs voorrang kan krijgen.
Een voorbeeld. Twee ex-partners bezitten samen een woning. De een wil erin blijven met de kinderen, de ander wil zijn geld. De rechter kan de woning aan de blijvende partner toedelen tegen vergoeding van de overwaarde, en bepalen dat die in termijnen wordt betaald, mits daarvoor zekerheid wordt gesteld. Lukt de financiering helemaal niet, dan blijft verkoop over.
In de praktijk
Een rechterlijke verdeling is duur en tijdrovend. Vaak is het vooruitzicht ervan genoeg om partijen alsnog tot een regeling te brengen. Wie toch procedeert, moet rekening houden met een uitkomst die van zijn eigen voorstel afwijkt, want de rechter is niet aan de aangeboden varianten gebonden.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Hoeveel vrijheid heeft de rechter bij verdeling?
Partijen kwamen er niet uit over de verdeling, onder meer over de waardering van goodwill. De Hoge Raad bevestigde dat de rechter die op grond van artikel 3:185 lid 1 BW de wijze van verdeling gelast of zelf de verdeling vaststelt, daarbij naar billijkheid rekening moet houden met zowel de belangen van partijen als het algemeen belang. Die afweging is sterk feitelijk van aard en in cassatie slechts beperkt toetsbaar; het oordeel dat de waarde van de goodwill op dat moment niet bepaalbaar was, hield daarom stand.
-
Welke rechtsverhouding bepaalt de wijze van verdeling?
Een deelgenoot die goederenrechtelijk mede-eigenaar was, vorderde verdeling en een vergoeding naar rato van zijn aandeel. De Hoge Raad oordeelde dat de rechter die op grond van artikel 3:185 BW de wijze van verdeling bepaalt, dat moet doen met inachtneming van de rechtsverhouding die tussen de deelgenoten geldt. Omdat partijen waren overeengekomen welke aard hun gemeenschap had, kwam de deelgenoot ondanks zijn formele aandeel geen vergoeding toe. De uitspraak laat zien dat het formele aandeel niet zonder meer beslissend is voor de uitkomst van de verdeling.
-
Wanneer komt een rechterlijke verdeling tot stand?
In een geschil over de afwikkeling van eenvoudige gemeenschappen was in eerste aanleg al een verdeling vastgesteld; in hoger beroep ging het vooral nog over de waardering. De Hoge Raad overwoog dat een door de rechter op grond van artikel 3:185 BW vastgestelde verdeling alle deelgenoten tot levering verplicht, en dat als peildatum voor de waardering in beginsel de datum van de verdeling geldt, tenzij partijen anders zijn overeengekomen of de redelijkheid en billijkheid een andere datum meebrengen. Is de verdeling in eerste aanleg vastgesteld en wordt die in hoger beroep niet bestreden, dan geldt de datum van de uitspraak in eerste aanleg als tijdstip van verdeling. Voorwaarden over de uitvoering, zoals ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid voor een hypotheekschuld, staan aan het tot stand komen van de verdeling niet in de weg.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.