In geval van benadeling door een rechtshandeling om niet, die de schuldenaar heeft verricht binnen één jaar vóór het inroepen van de vernietigingsgrond, wordt vermoed dat hij wist of behoorde te weten dat benadeling van een of meer schuldeisers het gevolg van de rechtshandeling zou zijn.
Boek 3 Artikel 47 (3:47 BW)
Vermoeden bij benadeling door een handeling om niet
Wettekst
Toelichting
Dit korte artikel vult de bewijsregeling rond benadeling aan voor één type handeling: de handeling om niet. Heeft de schuldenaar zo'n handeling verricht binnen één jaar vóór het inroepen van de vernietigingsgrond en zijn schuldeisers daardoor benadeeld, dan wordt vermoed dat hij wist of behoorde te weten dat die benadeling het gevolg zou zijn. De schuldeiser hoeft die wetenschap dan niet te bewijzen; het vermoeden geldt totdat het tegendeel aannemelijk is.
Waarom juist bij handelingen om niet
Bij een schenking of een andere handeling waarvoor niets terugkomt, wordt het vermogen kleiner zonder dat daar iets tegenover staat. De wetgever heeft het daarom redelijk geacht de bewijslast over de wetenschap van de schuldenaar bij hem te leggen wanneer zo'n handeling kort voor het inroepen van de vernietigingsgrond is verricht.
- Het gaat om de schuldenaar. Dit vermoeden ziet op zijn wetenschap, niet op die van de bevoordeelde.
- Er geldt een periode van één jaar, gerekend vanaf het inroepen van de vernietigingsgrond.
- Er moet benadeling zijn; zonder benadeling in de verhaalsmogelijkheden is er niets te vernietigen.
De positie van de begiftigde
Bij een handeling om niet hoeft de schuldeiser op grond van artikel 3:45 BW niets te bewijzen over de wetenschap van de bevoordeelde. Wel kent dat artikel de bevoordeelde een eigen verweer toe: wist hij niet en behoorde hij niet te weten dat schuldeisers werden benadeeld, dan werkt de vernietiging tegenover hem niet voor zover hij aantoont dat hij ten tijde van de vernietiging niet door de handeling was gebaat. Het vermoeden van dit artikel laat dat verweer onverlet.
Samenhang met de andere vermoedens
Artikel 3:46 BW werkt met vermoedens die aan beide zijden gelden, maar alleen bij de daar opgesomde transacties en verhoudingen. Dit artikel is smaller en tegelijk eenvoudiger: het knoopt uitsluitend aan de aard van de handeling en aan het tijdsverloop. Beide bepalingen staan naast elkaar en kunnen in hetzelfde geval spelen.
Een voorbeeld. Een ondernemer wiens bedrijf het financieel moeilijk heeft, draagt acht maanden voordat een schuldeiser de vernietigingsgrond inroept zijn aandeel in een recreatiewoning zonder tegenprestatie over aan een vriend. De schuldeiser hoeft niet aan te tonen dat de ondernemer de benadeling zag aankomen: dat wordt vermoed. Wie de vernietiging bestrijdt, moet feiten aanvoeren waaruit blijkt dat de ondernemer destijds niet wist en ook niet behoefde te weten dat zijn schuldeisers erdoor zouden worden benadeeld.
In de praktijk
Bent u schuldeiser, breng dan de schenkingen en andere gratis overdrachten van het afgelopen jaar in kaart. Voor handelingen die binnen die periode vallen, geldt het vermoeden van dit artikel, zodat de wetenschap van de schuldenaar niet door de schuldeiser hoeft te worden bewezen.
Ontvangt u zelf iets om niet van iemand met financiële problemen, houd er dan rekening mee dat het teruggevorderd kan worden. Een beroep op het verweer van artikel 3:45 BW vraagt dat u kunt aantonen wat er met het ontvangene is gebeurd.