Boek 3 Artikel 209 (3:209 BW)

Het goed waarop een vruchtgebruik rust, blijft van de hoofdgerechtigde, maar het is de vruchtgebruiker die het onder zich heeft en ervan profiteert. Gaat het verloren, dan verliest de hoofdgerechtigde zijn vermogen. Dit artikel legt daarom de verzekeringsplicht bij de vruchtgebruiker: hij moet het voorwerp van zijn recht verzekeren ten behoeve van de hoofdgerechtigde.

Welke gevaren

De maatstaf is wat gebruikelijk is. De vruchtgebruiker moet verzekeren tegen die gevaren waartegen het gebruikelijk is een verzekering te sluiten. Dat is geen vage norm: bij een woning weet iedereen dat een opstalverzekering hoort, bij waardevolle inboedel een inboedelverzekering, bij een schip of een machine de verzekering die in die branche gangbaar is.

Voor gebouwen laat de wet geen ruimte voor discussie. Is een gebouw aan het vruchtgebruik onderworpen, dan is de vruchtgebruiker in ieder geval verplicht het tegen brand te verzekeren. Dat is de meest voorkomende en meest ingrijpende schadeoorzaak, en juist die mag niet onverzekerd blijven.

Ten behoeve van de hoofdgerechtigde

De verzekering wordt gesloten ten behoeve van de hoofdgerechtigde. Dat is wezenlijk: het gaat om de bescherming van diens vermogen, niet alleen om het gebruiksgenot van de vruchtgebruiker. Bij de opzet van de polis moet daarmee rekening worden gehouden, zodat een uitkering daadwerkelijk bij de juiste persoon terechtkomt.

Wat er met de uitkering gebeurt, volgt uit artikel 3:213 BW. Een vergoeding die in de plaats treedt van het goed of van de waardevermindering ervan, behoort toe aan de hoofdgerechtigde en is eveneens aan het vruchtgebruik onderworpen. De vruchtgebruiker houdt dus zijn genot, nu op wat ervoor in de plaats is gekomen, en de hoofdgerechtigde houdt zijn vermogen.

Als de vruchtgebruiker het nalaat

Het tweede lid geeft de hoofdgerechtigde een praktisch middel. Voldoet de vruchtgebruiker niet aan zijn verplichting, dan mag de hoofdgerechtigde zelf een verzekering nemen, en de vruchtgebruiker moet hem de kosten daarvan vergoeden. Hij hoeft dus niet eerst te procederen over de vraag of er verzekerd had moeten worden.

Dat is verstandig geregeld, want het risico is acuut. Elke dag zonder dekking is een dag waarop het hele vermogen kan verdampen. Wel is het verstandig de vruchtgebruiker eerst schriftelijk te wijzen op de verplichting en om een bewijs van dekking te vragen; dat voorkomt dubbele verzekeringen en discussies over de kosten.

Een voorbeeld. Een langstlevende partner heeft het vruchtgebruik van de woning waarin zij woont. Zij zegt de opstalverzekering op omdat zij de premie te hoog vindt. De kinderen, als hoofdgerechtigden, kunnen zelf een opstalverzekering sluiten en de premie bij haar in rekening brengen. Brandt de woning af terwijl er niets is geregeld, dan is zij aansprakelijk voor het verlies dat daaruit voortvloeit.

In de praktijk

Spreek bij de vestiging af welke verzekeringen worden gesloten, bij welke verzekeraar en voor welk bedrag, en leg vast dat de hoofdgerechtigde jaarlijks een bewijs van dekking krijgt. Dat kost weinig moeite en dekt het grootste risico van een vruchtgebruik af.

Controleer daarnaast of de verzekerde som meegroeit met de waarde van het goed. Een polis die twintig jaar geleden passend was, dekt de herbouwwaarde van vandaag vaak niet meer.