Boek 3 Artikel 281 (3:281 BW)

Wat gebeurt er als er meer voorrechten tegelijk in beeld zijn? De wet geeft twee antwoorden. Rusten verschillende voorrechten op hetzelfde bepaalde goed, dan hebben zij gelijke rang, tenzij de wet anders bepaalt. Gaat het om voorrechten die op alle goederen van een vermogen rusten, dan worden zij uitgeoefend in de volgorde waarin de wet hen zelf plaatst.

Gelijke rang op hetzelfde goed

Bij bijzondere voorrechten kiest de wet dus niet voor een winnaar. Zij staan naast elkaar en delen mee uit dezelfde opbrengst. Is er te weinig, dan krijgen zij ieder hetzelfde percentage van hun vordering, net zoals gewone schuldeisers onderling naar evenredigheid delen. De wetgever heeft daarmee een eenvoudige hoofdregel gegeven die geldt zolang er geen bijzondere bepaling is.

Tenzij de wet anders bepaalt

De woorden 'tenzij de wet anders bepaalt' maken van de gelijke rang een restregel. Waar een wettelijke bepaling een bepaald voorrecht boven een ander plaatst, gaat die bepaling voor, en alleen voor zover zo'n bepaling ontbreekt, delen de bijzondere voorrechten op gelijke voet. De uitzondering moet uit de wet zelf voortkomen; een afspraak tussen een schuldenaar en een van zijn schuldeisers kan een voorrecht geen hogere rang geven.

Algemene voorrechten: de volgorde van de wet

Voor voorrechten die op het hele vermogen rusten geldt iets anders. Daar heeft de wetgever een lijst gemaakt en die lijst is de rangorde: wie hoger op de lijst staat, gaat voor. Er wordt niet gedeeld zolang de hogere niet volledig is voldaan. Die voorrechten zijn gekoppeld aan het soort vordering, en de wetgever heeft die soorten in een vaste volgorde gezet.

Een voorbeeld. Op een verkochte machine rusten twee bijzondere voorrechten van verschillende schuldeisers. De opbrengst is niet genoeg om beide vorderingen te dekken. Zij delen dan naar evenredigheid van hun vordering: is de ene vordering twee keer zo groot als de andere, dan krijgt die schuldeiser ook twee keer zoveel uit de opbrengst. Bij algemene voorrechten zou de hoogst geplaatste eerst volledig worden voldaan, en kreeg de volgende pas iets als er daarna nog geld over was.

In de praktijk

• De bijzondere regel gaat voor. De hoofdregel van gelijke rang geldt pas als er geen afwijkende wettelijke bepaling is.
• Twee soorten, twee regels. Delen naar evenredigheid geldt bij bijzondere voorrechten op hetzelfde goed; bij algemene voorrechten telt de wettelijke volgorde.
• De stap ervoor. Voordat voorrechten aan bod komen, gaan de kosten van executie voor; daarnaast gaan pand en hypotheek boven voorrecht, tenzij de wet anders bepaalt (artikel 3:279 BW).