Boek 3 Artikel 66 (3:66 BW)

Dit artikel bevat de kern van de vertegenwoordiging. Handelt de gevolmachtigde binnen de grenzen van zijn bevoegdheid en in naam van de volmachtgever, dan raken de gevolgen van die rechtshandeling de volmachtgever: hij is gebonden, hij wordt rechthebbende, hij moet betalen. Het tweede lid regelt een lastiger vraag: bij wie kijk je als het aankomt op de wil, op een gebrek in die wil of op wetenschap van bepaalde feiten?

De twee voorwaarden voor binding

Er zijn maar twee eisen, maar ze zijn allebei hard. De gevolmachtigde moet in naam van de volmachtgever hebben gehandeld, dus kenbaar hebben gemaakt dat hij niet voor zichzelf optrad. En hij moet binnen de grenzen van zijn bevoegdheid zijn gebleven. Ontbreekt een van beide, dan treft de handeling de volmachtgever niet zonder meer; dan komen de regels over onbevoegd handelen en over gewekte schijn in beeld.

Bij wie zit de wil

Het tweede lid geeft geen vaste regel maar een verdeelsleutel. Wil, wilsgebreken en kennis of onkunde worden beoordeeld bij de volmachtgever, bij de gevolmachtigde of bij hen beiden, naar het aandeel dat ieder heeft gehad in het tot stand komen van de handeling en in het bepalen van de inhoud ervan. Wie het meeste heeft bedacht en beslist, telt dus het zwaarst.

Waarom die verdeelsleutel nodig is

Een volmacht kan variëren van een boodschappenlijstje tot volledige vrijheid. Heeft de volmachtgever alles voorgekookt en zet de gevolmachtigde alleen zijn handtekening, dan zou het vreemd zijn om te kijken naar wat de tekenaar wist. Heeft de gevolmachtigde alles zelf onderhandeld, dan is juist zijn beeld van de zaken beslissend. De wet dwingt daarom tot kijken naar het feitelijke aandeel in plaats van naar het etiket.

Een voorbeeld. Een makelaar koopt namens een klant een bedrijfspand en onderhandelt zelfstandig over prijs en voorwaarden. Verzwijgt de verkoper een gebrek dat de makelaar wel opmerkt maar niet doorgeeft, dan telt die wetenschap in beginsel mee bij de vraag of de koper zich later op dwaling kan beroepen; de klant kan zich moeilijk verschuilen achter zijn eigen onwetendheid. Had de klant alles zelf uitonderhandeld en had de makelaar alleen getekend, dan ligt het omgekeerd.

Wat dit betekent voor wilsgebreken

Ook bedreiging, bedrog en misbruik van omstandigheden worden langs deze weg beoordeeld. Wordt de gevolmachtigde bedrogen bij een handeling die hij zelf inhoudelijk vormgaf, dan kan de volmachtgever zich op dat wilsgebrek beroepen, want de handeling is met dat gebrek tot stand gekomen. Het gevolg is niet dat de handeling nietig is: zij is vernietigbaar, dus zij geldt totdat zij wordt vernietigd.

In de praktijk

Voor de volmachtgever is dit een waarschuwing. U bent niet alleen gebonden aan wat uw gevolmachtigde doet, maar in veel gevallen ook aan wat hij weet of had moeten weten. Geef hem daarom volledige informatie en laat hem terugkoppelen wat hij tegenkomt. Voor de wederpartij geldt dat mededelingen aan de gevolmachtigde in beginsel de volmachtgever bereiken; leg vast wat u wanneer aan wie hebt gemeld.