Boek 3 Artikel 123 (3:123 BW)

Een bezitter die een zaak onder zich heeft, verandert er vaak iets aan: hij bouwt een aanbouw, zet er een keuken in, monteert onderdelen op een machine. Moet de zaak terug naar de rechthebbende, dan kan hij daarvoor een vergoeding vragen. Dit artikel geeft hem een tweede mogelijkheid: hij mag zijn veranderingen en toevoegingen ook gewoon weer meenemen, mits hij de zaak achterlaat zoals hij hem aantrof.

De keuze ligt bij de bezitter

De vergoeding waarop de bezitter aanspraak kan maken, volgt uit artikel 3:120 BW of artikel 3:121 BW, afhankelijk van zijn goede trouw. Dit artikel zet daar een alternatief naast en laat de keuze aan hem: geld of zijn spullen terug.

De omvang van die geldvordering volgt uit de regels van de artikelen 3:120 en 3:121 BW en valt niet noodzakelijk samen met wat de bezitter in de verandering heeft gestoken of met wat het onderdeel hem elders waard is. Een gespecialiseerde installatie die hij in zijn nieuwe bedrijfspand opnieuw kan gebruiken, kan voor hem meer waard zijn dan de vergoeding die hij ervoor zou krijgen. Dan biedt het wegnemen een alternatief.

De voorwaarde: de zaak terug in de oude toestand

Aan het wegnemen zit één harde eis: de bezitter moet de zaak in de oude toestand terugbrengen. Hij mag dus niet een keuken uitbreken en een kale ruimte met open leidingen achterlaten. Wat hij weghaalt, moet worden afgewerkt en hersteld tot de staat van vóór zijn ingreep. De kosten daarvan draagt hij zelf; ze horen bij de keuze die hij maakt.

Het artikel verbindt de bevoegdheid tot wegnemen aan die voorwaarde met het woord 'mits'. Kan of wil de bezitter de zaak niet in de oude toestand terugbrengen, dan is niet voldaan aan wat de wet voor het wegnemen verlangt, en blijft de vergoeding van de artikelen 3:120 en 3:121 BW de weg om zijn aanspraken geldend te maken.

Kiezen: geld of terugnemen

In de afweging spelen drie dingen. Ten eerste: wat levert de vergoeding op, gelet op de regels die daarvoor gelden. Ten tweede: wat is het weggenomen onderdeel elders nog waard, en kan het opnieuw worden gebruikt. Ten derde: wat kost het herstel van de zaak, want dat komt volledig voor rekening van de bezitter.

Het maken van die keuze vóórdat de zaak wordt afgegeven, en het duidelijk kenbaar maken ervan, voorkomt praktische problemen. Is de zaak eenmaal terug bij de rechthebbende, dan is wegnemen praktisch lastig en resteert vaak alleen nog de discussie over geld.

Een voorbeeld. Iemand heeft jarenlang een loods in gebruik gehad in de veronderstelling dat die van hem was, en heeft er een zware bovenloopkraan in laten hangen. Blijkt de loods van een ander te zijn, dan kan hij de kraan demonteren en meenemen naar zijn nieuwe locatie, mits hij de bevestigingspunten dichtmaakt en het dak herstelt. Kiest hij daar niet voor, dan kan hij voor de kraan de vergoeding vorderen waarop hij op grond van de artikelen 3:120 en 3:121 BW recht heeft.

In de praktijk

Voor de bezitter is dit een alternatief wanneer hij verwacht dat de vergoeding laag zal uitvallen. Voor de rechthebbende is het een reden om zich af te vragen wat hij liever heeft: de zaak compleet met de verbeteringen tegen betaling, of de zaak kaal en zonder rekening. Partijen kunnen daarover ook onderling een afspraak maken.