Boek 3 Artikel 124 (3:124 BW)

Niet iedereen die een goed onder zich heeft, is bezitter. Wie een goed voor een ander houdt, is houder: de huurder, de bewaarnemer, de leasenemer, de reparateur met de machine in zijn werkplaats. Wordt zo'n houder aangesproken door een derde die zegt dat het goed van hém is, dan zit hij tussen twee partijen in. Dit artikel bepaalt dat de regels die voor de bezitter gelden dan ook voor hem gelden, met inachtneming van de verhouding waarin hij tot zijn eigen wederpartij staat.

Waarom de houder bescherming nodig heeft

De houder heeft zelf geen aanspraak op het goed en wil dat meestal ook niet. Toch kan hij er kosten voor hebben gemaakt, en kan hij er inkomsten uit hebben getrokken. Zonder deze bepaling zou hij tussen wal en schip vallen: tegenover de derde die opeist heeft hij geen bezit om zich op te beroepen, terwijl zijn eigen wederpartij misschien niets meer te bieden heeft. De wet trekt hem daarom in de regeling van de artikelen over vruchten, kosten en wegneming.

Dat betekent dat de houder in beginsel dezelfde posities kan innemen als een bezitter: vergoeding van gemaakte kosten, het wegnemen van veranderingen en opschorting van de afgifte zolang hij niet is betaald. Of daarbij de gunstige regeling van artikel 3:120 BW geldt of de strengere van artikel 3:121 BW, hangt af van zijn goede trouw. Beslissend is wat hij bij het ontstaan van de rechtsverhouding wist of behoorde te weten over de bevoegdheid van zijn wederpartij. Anders dan bij de bezitter wordt die goede trouw niet vermoed: de houder moet haar zelf stellen en aannemelijk maken. Ontbreekt zij, dan resteert alleen een aanspraak wegens ongerechtvaardigde verrijking en vervalt ook de bevoegdheid de afgifte op te schorten.

De rechtsverhouding met de ander telt mee

De regeling wordt niet blindelings toegepast. De wet zegt dat rekening wordt gehouden met de rechtsverhouding waarin de houder stond tot degene voor wie hij hield. Die verhouding bepaalt vaak al wie welke kosten draagt en wie de opbrengsten toekomen. Heeft een huurder afgesproken dat het onderhoud voor zijn rekening komt, dan kan hij die kosten niet zomaar op de opeisende derde afwentelen.

Omgekeerd kan die verhouding hem juist helpen. Wie een zaak in bewaring nam tegen vergoeding en er kosten voor moest maken, staat sterker dan iemand die een zaak gratis onder zich hield. De rechter kijkt dus naar het contract of de andere rechtsband die er lag en vertaalt de regels daarheen.

Wat de houder concreet moet doen

De eerste stap is niet zelf beslissen wie gelijk heeft. De houder is geen rechter. Verstandig is om degene voor wie hij houdt onmiddellijk op de hoogte te stellen van de aanspraak, zodat die zijn positie kan verdedigen. Zomaar afgeven aan de derde kan een tekortkoming opleveren tegenover de eigen wederpartij; halsstarrig weigeren kan onrechtmatig zijn tegenover een derde die werkelijk rechthebbende is.

Blijft het geschil bestaan, dan bestaan er wegen om het goed onder de rechter of onder een bewaarder te brengen, zodat de houder er niet zelf tussen blijft zitten. Ook dan bepaalt zijn rechtsverhouding met de ander wie de kosten van die stap uiteindelijk draagt.

Een voorbeeld. Een garagehouder heeft een bestelbus in reparatie en heeft er nieuwe remmen in gezet. Voordat de klant hem ophaalt, meldt zich iemand die stelt de eigenaar te zijn en de bus opeist. De garagehouder kan zijn kosten in de afweging brengen en de afgifte opschorten totdat daarover duidelijkheid is, terwijl wat hij met zijn klant heeft afgesproken meebepaalt hoe de rekening uiteindelijk valt.

In de praktijk

Voor bedrijven die goederen van anderen onder zich hebben, biedt dit artikel houvast: gemaakte kosten zijn niet zonder meer verloren doordat er ineens een derde opduikt. Wel hangt er veel van af of zij bij het aangaan van de opdracht te goeder trouw waren over de bevoegdheid van hun wederpartij. Het blijft daarom zaak vast te leggen wat er is uitgegeven en waarop het vertrouwen berustte, en om de eigen wederpartij direct te informeren zodra iemand aanspraak maakt.