- De rechter die ter zake van een vordering tot verdeling bevoegd zou zijn of voor wie een zodanige vordering reeds aanhangig is kan een deelgenoot op diens verzoek ten behoeve van de voldoening van een voor rekening van de gemeenschap komende schuld of om andere gewichtige redenen machtigen tot het te gelde maken van een gemeenschappelijk goed. Indien een deelgenoot voor wie een te verkopen goed een bijzondere waarde heeft, bereid is het goed tegen vergoeding van de geschatte waarde over te nemen, kan de voormelde rechter deze overneming bevelen.
- De in lid 1 bedoelde rechter kan een deelgenoot op diens verzoek machtigen een gemeenschappelijk goed te bezwaren met een recht van pand of hypotheek tot zekerheid voor de voldoening van een voor rekening van de gemeenschap komende schuld die reeds bestaat of waarvan het aangaan geboden is voor het behoud van een goed der gemeenschap.
Boek 3 Artikel 174 (3:174 BW)
Rechterlijke machtiging tot verkoop of bezwaring
Wettekst
Toelichting
Een gemeenschap kan schulden hebben terwijl de deelgenoten het niet eens worden over de vraag hoe die moeten worden betaald. Omdat verkopen of bezwaren van een gemeenschappelijk goed alleen gezamenlijk kan, loopt de zaak dan vast. Dit artikel biedt een uitweg: de rechter kan één deelgenoot machtigen om het goed te gelde te maken of om er een pandrecht of hypotheekrecht op te vestigen. Zo kan één weigerachtige deelgenoot de afwikkeling van een gemeenschappelijke schuld niet eindeloos tegenhouden.
Welke rechter en op wiens verzoek
De bevoegdheid ligt bij de rechter die over een vordering tot verdeling zou gaan, of bij wie zo'n vordering al loopt. Er hoeft dus nog geen verdelingsprocedure te zijn begonnen; de machtiging kan ook vooruitlopend worden gevraagd. Het verzoek komt van een deelgenoot. De andere deelgenoten worden in de beoordeling betrokken, want de maatregel raakt hun goed rechtstreeks.
De grond voor de machtiging
De wet noemt twee gronden. De eerste is de voldoening van een schuld die voor rekening van de gemeenschap komt. De tweede is open geformuleerd: andere gewichtige redenen. De wet geeft geen opsomming van wat daaronder valt; of een reden zwaar genoeg weegt, beoordeelt de rechter aan de hand van de omstandigheden van het geval en de belangen van alle deelgenoten.
Te gelde maken
Het eerste lid spreekt van het te gelde maken van een gemeenschappelijk goed. Bij een zaak gebeurt dat doorgaans door verkoop, maar de wet beperkt zich niet tot zaken: ook andere goederen van de gemeenschap kunnen in geld worden omgezet. Wat zo binnenkomt, treedt op grond van artikel 3:167 BW in de plaats van het goed en blijft dus tot de gemeenschap behoren. Uit die opbrengst kan de schuld worden voldaan en kan het restant later worden verdeeld.
Bezwaren met pand of hypotheek
Het tweede lid maakt een andere maatregel mogelijk: de rechter kan een deelgenoot machtigen een gemeenschappelijk goed te bezwaren met een recht van pand of van hypotheek. De wet bakent af waarvoor die zekerheid mag dienen. Het moet gaan om een schuld die voor rekening van de gemeenschap komt, en dan óf om een schuld die al bestaat, óf om een schuld die nog moet worden aangegaan en waarvan het aangaan geboden is voor het behoud van een goed van de gemeenschap. Een machtiging om het goed te bezwaren voor een schuld van één deelgenoot privé valt daar niet onder. Anders dan bij het eerste lid noemt het tweede lid geen andere gewichtige redenen als grond.
De deelgenoot met een bijzonder belang
De wet houdt rekening met de deelgenoot voor wie het te verkopen goed een bijzondere waarde heeft. Is hij bereid het goed over te nemen tegen vergoeding van de geschatte waarde, dan kan de rechter die overneming bevelen. Verkoop aan een buitenstaander is dan niet nodig en het goed blijft binnen de kring van de deelgenoten.
De wet omschrijft niet wanneer een goed voor een deelgenoot een bijzondere waarde heeft; dat beoordeelt de rechter in het concrete geval. Wel moet de deelgenoot volgens de tekst bereid zijn de geschatte waarde te vergoeden; een overneming tegen een lagere prijs kan langs deze weg niet worden afgedwongen.
Een voorbeeld. Twee erfgenamen bezitten samen een woning waarop nog een schuld rust waarvoor de gemeenschap aansprakelijk is. De een wil verkopen, de ander weigert elke medewerking terwijl hij ook niet betaalt. De eerste kan de rechter om machtiging vragen om de woning te verkopen. Wil de weigerende erfgenaam de woning zelf houden, dan kan hij aanbieden haar tegen de geschatte waarde over te nemen.
In de praktijk
De rechter toetst of er werkelijk een schuld van de gemeenschap is of een andere gewichtige reden, en weegt de belangen van alle deelgenoten. Stukken over de schuld, de lasten en de waarde van het goed maken die toetsing mogelijk.
Voor de andere deelgenoten betekent dit dat het goed ook zonder hun medewerking kan worden verkocht of bezwaard als de rechter de machtiging verleent. Een andere oplossing, bijvoorbeeld overneming van het goed, kan in dezelfde procedure aan de rechter worden voorgelegd.