Boek 3 Artikel 255 (3:255 BW)

Soms bestaat het onderpand uit geld: bankbiljetten of munten die de pandhouder onder zich heeft. Verkopen hoeft dan niet, want geld hoeft niet te gelde te worden gemaakt. Het eerste lid kent daarom een kortere route. Is zijn vordering opeisbaar geworden, dan is de pandhouder volgens de wettekst zonder voorafgaande aanzegging bevoegd zich uit het pand te voldoen. Hij rekent daarbij af volgens de gewone verdeelregel van artikel 3:253 BW, zodat een overschot naar de pandgever gaat. Een tegoed op een bankrekening is geen geld in deze zin, maar een vordering op de bank; voor de verpanding daarvan gelden de regels over pand op vorderingen.

Waarom geen aanzegging

De aanzegging vooraf uit artikel 3:249 BW dient één doel: de betrokkenen de kans geven het goed te lossen voordat het onder de hamer gaat. Bij een pand dat uit geld bestaat is er niets te veilen, en er is geen zaak die in andere handen kan overgaan. Wel geldt na afloop de mededelingsplicht van artikel 3:252 BW overeenkomstig: de betrokkenen moeten dus horen dat er is afgerekend.

Opeisbaar, niet pas bij verzuim

Er staat iets anders dan bij de gewone pandexecutie. Daar is verzuim van de schuldenaar vereist (artikel 3:248 BW); hier volstaat dat de vordering opeisbaar is geworden. Er hoeft niets te worden verkocht en de pandhouder houdt het geld al onder zich. Zodra hij mag worden betaald, mag hij zich uit dat geld betalen.

De pandgever kan het afdwingen

De bevoegdheid kan omslaan in een plicht. Vordert de pandgever dat de pandhouder zich uit het verpande geld voldoet, en is de pandgever bevoegd de vordering in de verpande valuta te betalen, dan moet de pandhouder daaraan gehoor geven. Zo kan de pandgever zelf het moment van afrekening bepalen, zodat de schuld niet verder oploopt terwijl het geld al klaarligt. De plicht ontstaat alleen als de munt van het verpande geld past bij de munt waarin de pandgever de schuld mag betalen.

Een voorbeeld. Een ondernemer leent geld van een kennis en geeft hem tot zekerheid een afgesloten geldkist met een contant bedrag in euro's in vuistpand. De lening is in euro's terug te betalen. Wordt de lening opeisbaar en blijft betaling uit, dan mag de kennis de kist openen en zich uit het geld voldoen, zonder vooraf een verkoop aan te zeggen; wat na aftrek van zijn vordering overblijft, geeft hij terug. Wil de ondernemer zelf dat er wordt afgerekend, bijvoorbeeld omdat er rente doorloopt, dan kan hij dat verlangen: hij mag de lening immers in euro's voldoen.

In de praktijk

• Reken altijd af. Ook bij een pand op geld geldt dat wat overblijft aan de pandgever toekomt.
• Bericht de betrokkenen. De mededelingsplicht na afloop geldt ook hier.
• Let op het moment. Voor deze route is opeisbaarheid genoeg; controleer dus wanneer de vordering opeisbaar werd en niet alleen wanneer er is aangemaand.