Boek 3 Artikel 212 (3:212 BW)

Vruchtgebruik geeft recht op gebruik en genot, niet op het goed zelf. Toch kan vervreemden soms nodig zijn: een voorraad is er om verkocht te worden, en een portefeuille moet soms worden aangepast. Dit artikel maakt onderscheid tussen drie situaties: goederen die bestemd zijn om te worden vervreemd, goederen waarvoor bij de vestiging een uitdrukkelijke bevoegdheid is gegeven, en alle overige goederen.

Goederen die bestemd zijn om te worden vervreemd

Voor zover de goederen bestemd zijn om te worden vervreemd, mag de vruchtgebruiker ze overeenkomstig die bestemming vervreemden. Dat spreekt vanzelf bij een handelsvoorraad: een winkel houdt op te bestaan als de goederen niet mogen worden verkocht. Ook bij landbouwproducten die voor de markt worden geteeld, hoort verkoop bij de aard van het goed.

De begrenzing zit in de woorden overeenkomstig hun bestemming. Of een vervreemding daarbinnen blijft, hangt af van de aard van de goederen en van wat bij dat soort goederen gebruikelijk is. Wat ervoor in de plaats komt, behoort op grond van artikel 3:213 BW aan de hoofdgerechtigde toe en is eveneens aan het vruchtgebruik onderworpen.

Een ruimere bevoegdheid bij de vestiging

Het tweede lid maakt het mogelijk om bij de vestiging aan de vruchtgebruiker de bevoegdheid te geven ook over andere goederen te beschikken. Dat komt voor bij vruchtgebruik op een vermogen dat actief moet worden beheerd, of bij een langstlevende partner die zo nodig moet kunnen interen.

De tweede zin van het tweede lid noemt de regels die voor zulke goederen buiten werking blijven: artikel 3:208 BW, het tweede lid van artikel 3:210 BW en, uit artikel 3:217 BW, lid 2, de tweede zin van lid 3 en lid 4. Een gevolg daarvan is dat de vruchtgebruiker een onroerende zaak die bij de vestiging niet verhuurd of verpacht was, kan verhuren of verpachten zonder dat hij daarvoor toestemming of machtiging nodig heeft. Ook de mogelijkheden die de hoofdgerechtigde in artikel 3:217 lid 3 BW heeft om na afloop van het vruchtgebruik een door de vruchtgebruiker aangegane huur of pacht niet voort te zetten, gelden voor deze goederen niet. Wie de bevoegdheid van het tweede lid verleent of ontvangt, moet dus nagaan welke van die regels in zijn geval wegvallen.

Alle overige gevallen

Buiten die twee situaties mag de vruchtgebruiker alleen vervreemden of bezwaren met toestemming van de hoofdgerechtigde of met machtiging van de kantonrechter. De hoofdregel blijft dus dat het goed niet aan het vermogen van de hoofdgerechtigde mag worden onttrokken.

De kantonrechter geeft die machtiging niet zomaar. Zij wordt alleen verleend wanneer het belang van de vruchtgebruiker of dat van de hoofdgerechtigde door de vervreemding of bezwaring wordt gediend én het belang van de ander daardoor niet wordt geschaad. Beide voorwaarden moeten zijn vervuld.

Een voorbeeld. Een vruchtgebruiker heeft het genot van een woning en van een effectenportefeuille. De portefeuille bevat stukken die volgens het beleggingsbeleid periodiek worden vervangen; die verkoop past bij de bestemming. De woning verkopen kan hij niet zelf: daarvoor heeft hij toestemming van de kinderen nodig, of een machtiging waarbij de kantonrechter beoordeelt of aan de twee wettelijke voorwaarden is voldaan.

In de praktijk

Leg bij de vestiging uitdrukkelijk vast welke goederen mogen worden vervreemd en of de vruchtgebruiker daarover verantwoording moet afleggen. Dat voorkomt later discussie over de vraag of een vervreemding binnen de bevoegdheid viel.

Voor de hoofdgerechtigde geldt dat hij zijn toestemming kan geven voor een bepaalde vervreemding of bezwaring. Wat er in de plaats komt van het vervreemde goed blijft aan het vruchtgebruik onderworpen, maar de samenstelling van het vermogen verandert er wel door.