Boek 3 Artikel 46 (3:46 BW)

Bewijzen dat iemand wist dat schuldeisers zouden worden benadeeld, is lastig. Dit artikel komt de schuldeiser daarin tegemoet met een reeks vermoedens. Is de benadelende handeling verricht binnen één jaar voor het inroepen van de vernietigingsgrond, en had de schuldenaar zich niet al vóór het begin van dat jaar tot die handeling verplicht, dan wordt in de opgesomde gevallen vermoed dat men aan beide zijden wist of behoorde te weten dat benadeling het gevolg zou zijn.

Twee soorten verdachte transacties

• Scheve overeenkomsten. Overeenkomsten waarbij de waarde van de verbintenis aan de kant van de schuldenaar die van de tegenprestatie aanmerkelijk overtreft. Wie veel meer geeft dan hij krijgt, maakt zijn schuldeisers armer.

- Voldoening of zekerheid voor een niet opeisbare schuld. Betalen wat nog niet hoefde, of daarvoor zekerheid geven, haalt vermogen naar voren ten koste van anderen.

Transacties met naasten en gelieerde partijen

De tweede groep vermoedens hangt aan de relatie tussen de betrokkenen. Bij een schuldenaar die natuurlijk persoon is, gaat het om handelingen met of jegens zijn echtgenoot, zijn pleegkind of een bloed- of aanverwant tot in de derde graad. Daarnaast tellen mee de rechtspersonen waarin de schuldenaar zelf of een van die naasten bestuurder of commissaris is, en de rechtspersonen waarin hij en zij, ieder apart of bij elkaar opgeteld, direct of via een tussenschakel ten minste de helft van het geplaatste kapitaal houden. De eigen vennootschap van de schuldenaar valt er dus ook onder.

Bij een schuldenaar die rechtspersoon is, geldt hetzelfde spiegelbeeldig: handelingen met bestuurders of commissarissen en hun naasten, met wie alleen of samen ten minste de helft van het kapitaal houdt, met andere rechtspersonen die via bestuur of kapitaaldeelname met haar verweven zijn, en met groepsmaatschappijen.

De begrippen die de wet oprekt

• Echtgenoot omvat ook de geregistreerde partner en een andere levensgezel.
• Pleegkind is wie duurzaam als eigen kind is verzorgd en opgevoed.
• Bestuurder, commissaris of aandeelhouder omvat ook wie dat minder dan een jaar vóór de handeling was; en een rechtspersoon die bestuurder is van een rechtspersoon-bestuurder wordt met die laatste gelijkgesteld.

Die uitbreidingen voorkomen dat een positie kort tevoren wordt neergelegd of dat via een tussenlaag afstand wordt gesuggereerd die er feitelijk niet is.

Een voorbeeld. Een ondernemer draagt acht maanden voor de vernietigingsverklaring zijn machines over aan een vennootschap waarvan zijn broer bestuurder is, tegen een prijs die duidelijk onder de waarde ligt. Beide vermoedens spelen: de tegenprestatie is te laag en de wederpartij is gelieerd. De schuldeiser hoeft de wetenschap dan niet te bewijzen; het is aan de betrokkenen om aannemelijk te maken dat zij van benadeling niets wisten en ook niets hoefden te vermoeden.

In de praktijk

Voor schuldeisers is het jaar vóór het inroepen van de vernietiging het eerste waar zij naar kijken, samen met de vraag wie er aan de andere kant van de tafel zat. Vallen beide binnen de opsomming, dan verschuift de bewijslast in hun voordeel.

Voor ondernemers en hun naasten is het een waarschuwing om transacties in familie- of groepsverband zakelijk te houden: een reële prijs, een duidelijke aanleiding en vastgelegde onderbouwing. Zonder die stukken is het vermoeden moeilijk te weerleggen.