Boek 1 Artikel 19g (1:19g BW)

Overlijdt iemand tijdens een reis, dan is er geen gemeente waar het overlijden zonder meer plaatsvond. Dit artikel wijst er daarom een aan: bij overlijden op Nederlands grondgebied in een voertuig, op een varend schip of tijdens een binnenlandse vlucht is dat de gemeente waar het lichaam het vervoermiddel verlaat, of waar het schip ligplaats kiest. Die gemeente geldt als plaats van overlijden.

Binnen Nederland onderweg

De regel is praktisch van aard. Een trein of een schip passeert veel gemeenten; door aan te knopen bij de plaats waar het lichaam het vervoermiddel verlaat, is er één ambtenaar van de burgerlijke stand die de akte opmaakt. In de akte komt die gemeente als plaats van overlijden te staan, ook al is de dood elders ingetreden.

Voor nabestaanden is dat het adres waar zij de akte en de afschriften kunnen krijgen. Zij hoeven dus niet te achterhalen op welk traject precies het overlijden plaatsvond.

Op zee of tijdens een internationale vlucht

Gebeurt het overlijden tijdens een zeereis met een in Nederland geregistreerd vaartuig of tijdens een internationale vlucht met een in Nederland geregistreerd luchtvaartuig, dan moet de gezagvoerder binnen vierentwintig uur een voorlopige akte van overlijden in het journaal inschrijven, in aanwezigheid van twee getuigen. Dat is geen akte van de burgerlijke stand, maar de vastlegging waarop die akte later wordt gebaseerd.

De gezagvoerder stuurt een afschrift zo snel mogelijk naar de ambtenaar van de burgerlijke stand in 's-Gravenhage. Die maakt de overlijdensakte op, vult ontbrekende gegevens zoveel mogelijk aan en verbetert wat onjuist blijkt. De betrokkenen krijgen daarna een uittreksel toegestuurd.

Wat dit betekent voor de uitvaart

Voor begraven of cremeren is toestemming nodig en die berust op de aangifte en de akte. Bij een overlijden onderweg kan dat langer duren, zeker als het lichaam vanuit het buitenland moet worden overgebracht. Naast dit artikel spelen dan de regels van de Wet op de lijkbezorging en, bij vervoer over de grens, de voorschriften van het land van vertrek.

Een voorbeeld. Een man overlijdt tijdens een cruise op een schip onder Nederlandse registratie. De kapitein legt het overlijden binnen een dag vast met twee getuigen erbij en stuurt het afschrift naar Den Haag. Daar wordt de overlijdensakte opgemaakt; de familie ontvangt een uittreksel en kan daarmee de nalatenschap en de verzekeringen regelen.

In de praktijk

Vraag bij een overlijden onderweg meteen om een schriftelijke vastlegging en noteer namen en gegevens van de betrokken functionarissen en getuigen. Neem contact op met de gemeente die de akte moet opmaken en, als het overlijden in het buitenland speelt, met een uitvaartondernemer met ervaring in repatriëring. Ontbreken er gegevens in de akte, meld dat dan zo snel mogelijk, zodat aanvulling nog eenvoudig is.