Boek 1 Artikel 49 (1:49 BW)

Een belofte om te trouwen kan niet worden afgedwongen. Artikel 1:49 BW zegt dat met zoveel woorden: trouwbeloften geven geen recht op een huwelijk en ook niet op schadevergoeding als de belofte niet wordt nagekomen. Wie zich toch heeft vastgelegd in afspraken die daarvan afwijken, heeft daar niets aan: die bedingen zijn nietig.

Waarom niets afdwingbaar is

Trouwen moet een vrije keuze zijn, tot op het laatste moment. Zou een verloving juridisch bindend zijn, dan zou iemand feitelijk het huwelijk in kunnen worden gedwongen, of door een dreigende schadeclaim onder druk kunnen worden gezet. De wet kiest daarom voor de vrijheid van beide partners om af te zien van het huwelijk, ook als de ander daardoor wordt teleurgesteld.

Een contract dat het anders regelt, verandert daar niets aan. Een afspraak dat wie de verloving verbreekt een geldbedrag aan de ander betaalt, of dat de partners elkaar kunnen dwingen het huwelijk toch te sluiten, wijkt af van het eerste lid en is daarom nietig. Ook de melding bij de gemeente maakt de belofte niet afdwingbaar: ook daarna kan ieder van beiden zich terugtrekken.

De uitzondering: werkelijke vermogensverliezen

Er is één opening. Is het voornemen om te trouwen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand kenbaar gemaakt en gaat het huwelijk daarna niet door, dan kan dat grond zijn voor een vordering tot vergoeding van de werkelijke vermogensverliezen. Winstderving telt daarbij niet mee. Zolang het voornemen nog niet bij de gemeente is gemeld, biedt dit artikel dus geen enkele grond voor een vordering.

Werkelijk geleden verlies betekent: geld dat u kwijt bent. Denk aan een aanbetaling die niet terugkomt, of aan kosten die u met het oog op het huwelijk heeft gemaakt en die nu voor niets zijn geweest. Wat de wet buiten de deur houdt is winstderving: het voordeel dat u had kunnen behalen maar nooit heeft gehad. Ook verdriet en gekwetste gevoelens leveren op grond van dit artikel geen vergoeding op.

De termijn van achttien maanden

De vordering vervalt na achttien maanden, gerekend vanaf de datum waarop het voornemen kenbaar is gemaakt. Let op het startpunt: de termijn loopt niet vanaf het moment waarop het huwelijk wordt afgeblazen, maar vanaf de melding. Het is een vervaltermijn: verstrijkt hij, dan is het recht weg. Een vordering moet dus binnen die achttien maanden na de melding worden ingesteld, ook als het huwelijk pas laat in die periode is afgeblazen.

Een voorbeeld. Twee mensen melden hun voorgenomen huwelijk bij de gemeente. Een van hen laat op maat een trouwpak maken en bestelt drukwerk voor de uitnodigingen, beide zonder mogelijkheid tot annulering. Enkele weken voor de datum ziet de ander van het huwelijk af. De kosten van pak en drukwerk zijn werkelijke vermogensverliezen die kunnen worden gevorderd; een vergoeding voor de teleurstelling of voor een gemiste kans valt erbuiten.

In de praktijk

Facturen, betaalbewijzen en annuleringsvoorwaarden vormen het bewijs; zonder papieren is een vordering lastig. Wat bij leveranciers nog kan worden geannuleerd, is geen verlies dat blijft bestaan, en verkleint dus het bedrag waarover discussie is. Komen de betrokkenen er samen niet uit, dan kan een mediator of het Juridisch Loket helpen; de termijn van achttien maanden loopt intussen door.