Boek 1 Artikel 251a (1:251a BW)

Gezag aan één ouder na echtscheiding

De rechter kan na ontbinding van het huwelijk anders dan door de dood of na scheiding van tafel en bed op verzoek van de ouders of van één van hen bepalen dat het gezag over een kind aan één ouder toekomt indien: a. er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem of verloren zou raken tussen de ouders en niet te verwachten is dat hierin binnen afzienbare tijd voldoende verbetering zou komen, of b. wijziging van het gezag anderszins in het belang van het kind noodzakelijk is.
De beslissing op grond van het eerste lid wordt gegeven bij de beschikking houdende scheiding van tafel en bed, echtscheiding dan wel ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed of bij latere beschikking.
Indien een beslissing op grond van het eerste lid niet alle kinderen der echtgenoten betrof, vult de rechtbank haar aan op verzoek van een van de ouders, van de raad voor de kinderbescherming of ambtshalve.
De rechter kan, indien hem blijkt dat de minderjarige van twaalf jaar of ouder hierop prijs stelt, ambtshalve een beslissing geven op de voet van het eerste lid. Hetzelfde geldt indien de minderjarige de leeftijd van twaalf jaren nog niet heeft bereikt, maar in staat kan worden geacht tot een redelijke waardering van zijn belangen ter zake.

Toelichting

Na een echtscheiding of een scheiding van tafel en bed blijft het gezamenlijk gezag in beginsel bestaan. Dit artikel geeft de uitzondering: de rechter kan op verzoek van beide ouders of van een van hen bepalen dat het gezag voortaan bij één ouder ligt. Daarvoor gelden twee gronden, en het artikel regelt bovendien wanneer die beslissing wordt genomen en welke rol het kind daarbij heeft.

De twee gronden

De eerste grond is het bekende criterium dat een kind niet "klem of verloren" mag raken tussen zijn ouders. De wet vraagt om een onaanvaardbaar risico daarop én om het vooruitzicht dat daar niet binnen afzienbare tijd voldoende verbetering in komt. Ruzie tussen ouders is dus op zichzelf niet genoeg; het moet gaan om een situatie die het kind beschadigt en die niet snel beter wordt.

De tweede grond is ruimer: een wijziging van het gezag is anderszins noodzakelijk in het belang van het kind. Die grond biedt ruimte voor gevallen die niet in het eerste criterium passen, bijvoorbeeld wanneer een ouder blijvend niet bereikbaar is of feitelijk niet in staat is aan het gezag invulling te geven. Ook hier is het belang van het kind de maatstaf en niet de wens van een ouder.

Wanneer de rechter beslist

De beslissing kan worden gegeven in de beschikking waarin de scheiding van tafel en bed, de echtscheiding of de ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed wordt uitgesproken, maar ook in een latere beschikking. Wie er tijdens de scheiding niet aan toe is, kan het dus later alsnog vragen. Betrof een eerdere beslissing niet alle kinderen, dan vult de rechtbank haar aan op verzoek van een ouder, op verzoek van de raad voor de kinderbescherming of uit eigen beweging.

De stem van het kind

Blijkt de rechter dat een minderjarige van twaalf jaar of ouder prijs stelt op een beslissing over het gezag, dan kan hij die uit eigen beweging geven. Hetzelfde geldt voor een jonger kind dat in staat kan worden geacht zijn belangen redelijk te waarderen. Daarmee heeft het kind hier een eigen ingang: het hoeft niet af te wachten of een van de ouders een verzoek indient.

Wat eenhoofdig gezag betekent

Wordt het verzoek toegewezen, dan neemt één ouder voortaan de beslissingen over het kind. De andere ouder blijft wel ouder: de band met het kind, het recht op omgang en de plicht om bij te dragen in de kosten van verzorging en opvoeding blijven bestaan, evenals het recht om over belangrijke zaken geïnformeerd te worden. Gezag, omgang en onderhoudsplicht zijn en blijven drie verschillende dingen.

Een voorbeeld. Twee ouders procederen jaren achtereen over elke beslissing; het kind raakt daardoor in de knel en de spanning is bij elke schoolwissel merkbaar. De rechtbank kan dan bepalen dat het gezag bij één ouder komt te liggen, terwijl de omgang met de andere ouder in stand blijft.

In de praktijk

Een verzoek om het gezag te wijzigen dient u in bij de rechtbank; daarvoor hebt u een advocaat nodig. Onderbouw waarom de situatie niet binnen afzienbare tijd verbetert en wat dat met het kind doet. Is er nog uitzicht op herstel van de communicatie, dan ligt mediation meer voor de hand; de rechter kijkt uitdrukkelijk naar de vraag of verbetering mogelijk is.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst