Boek 1 Artikel 71 (1:71 BW)

Wie is getrouwd terwijl hij daar niet vrij toe heeft besloten, kan de rechtbank vragen het huwelijk nietig te verklaren. Artikel 1:71 BW noemt twee situaties: het huwelijk is gesloten onder dwang, of de echtgenoot dwaalde bij de voltrekking. Zolang de rechter niets heeft uitgesproken, bestaat het huwelijk gewoon; nietigheid treedt hier niet vanzelf in.

Dwang

De wet stelt maar één eis: het huwelijk is onder invloed van dwang gesloten. Geweld of een regelrechte bedreiging is daarvoor niet nodig; ook aanhoudende druk vanuit familie of omgeving kan meebrengen dat iemand niet in vrijheid ja heeft gezegd. Naast de echtgenoot zelf mag ook het openbaar ministerie zo'n verzoek indienen. Dat kan niet zomaar: het openbaar ministerie moet de echtgenoten eerst de kans geven te zeggen wat zij ervan vinden, of hen daarvoor in elk geval behoorlijk oproepen. Zo wordt voorkomen dat een huwelijk buiten de betrokkenen om wordt aangetast.

Dwaling

Dwaling betekent hier iets nauwers dan een teleurstelling achteraf. De wet noemt twee vormen:

• Dwaling in de persoon — u bent getrouwd met een ander dan degene met wie u dacht te trouwen.
• Dwaling over de verklaring — u begreep niet wat de verklaring die u aflegde betekende, bijvoorbeeld doordat u dacht een andere plechtigheid te ondergaan dan een huwelijksvoltrekking.

Dat de partner tegenviel, dat hij schulden bleek te hebben of een ander karakter had dan gehoopt, valt hier niet onder. Voor het beëindigen van een huwelijk om die redenen bestaat de echtscheiding.

De termijnen

Beide bevoegdheden vervallen als u ze laat liggen. Bij dwaling verdwijnt de mogelijkheid wanneer de echtgenoten zes maanden hebben samengewoond sinds de ontdekking van de dwaling zonder dat het verzoek is ingediend. Bij dwang verdwijnt zij wanneer de echtgenoten drie jaar hebben samengewoond zonder dat er nog dwang was gericht op het in stand houden van het huwelijk. Die tweede termijn loopt dus niet zolang de druk voortduurt: samenwonen onder druk telt niet mee.

Een voorbeeld: iemand wordt tijdens een verblijf in het buitenland door familie onder zware druk gezet om te trouwen en durft dat pas na terugkeer aan de orde te stellen. Zolang de druk aanhoudt, gaat de termijn van drie jaar niet lopen. Zij kan de rechtbank vragen het huwelijk nietig te verklaren; ook het openbaar ministerie kan dat verzoek doen.

Wie beslist

De rechtbank beslist, niet de gemeente en niet de ambtenaar van de burgerlijke stand. Voor een verzoekschriftprocedure bij de rechtbank heeft u in de regel een advocaat nodig; dat volgt uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Welke gevolgen de nietigverklaring heeft, en waarom die voor kinderen en voor een echtgenoot te goeder trouw beperkt blijven, staat in artikel 1:77 BW.

In de praktijk

Huwelijksdwang is vaak verweven met de situatie in een familie, en de stap naar de rechter is groot. U kunt zich laten bijstaan: de gemeente kan doorverwijzen naar hulpverlening, het Juridisch Loket kan uitleggen welke procedure past bij uw situatie, en er bestaat gespecialiseerde hulp voor mensen die met dwang of achterlating te maken hebben. Wacht niet te lang met advies inwinnen, juist omdat aan de bevoegdheid een vervaltermijn hangt.