Boek 1 Artikel 71a (1:71a BW)

Een huwelijk dat alleen is aangegaan om verblijf in Nederland te krijgen, kan door de rechtbank nietig worden verklaard. Artikel 1:71a BW noemt zo'n huwelijk een schijnhandeling die in strijd is met de Nederlandse openbare orde. Beslissend is waar het de echtgenoten om te doen was: niet om samen invulling te geven aan wat de wet aan het huwelijk verbindt, maar om toelating tot Nederland te verkrijgen.

Waar de rechter naar kijkt

Het gaat om het oogmerk bij het aangaan van het huwelijk. Voldoende is dat dat oogmerk bij één van beiden ontbrak: ook als de ander oprecht was, kan het huwelijk nietig worden verklaard. Dat het huwelijk formeel correct is voltrokken doet er niet aan af; de vorm was in orde, de bedoeling niet.

De wettekst stelt twee kanten van dat oogmerk tegenover elkaar. Aan de ene kant de vervulling van de plichten die de wet aan de huwelijkse staat verbindt, aan de andere kant het verkrijgen van toelating tot Nederland. Het artikel ziet op het geval waarin het oogmerk niet op het eerste, maar op het tweede was gericht.

Alleen het openbaar ministerie

Anders dan bij de meeste gronden voor nietigverklaring kunnen de echtgenoten zelf hier niets mee: het verzoek komt uitsluitend van het openbaar ministerie. Dat sluit aan bij de grondslag die de wet zelf noemt, de strijd met de Nederlandse openbare orde. Wilt u zelf van uw huwelijk af, dan is de echtscheiding de weg, of een van de gronden die de andere artikelen van deze afdeling noemen, zoals dwang in artikel 1:71 BW.

Verschil met weigering vooraf

Vooraf kan er al worden ingegrepen, en niet alleen door de gemeente. De ambtenaar van de burgerlijke stand onderzoekt bij de aangifte van een voorgenomen huwelijk en kan weigeren mee te werken; daarnaast mag het openbaar ministerie zo'n huwelijk op dezelfde grond stuiten, waarvoor het wel eerst een machtiging van de rechtbank nodig heeft (artikel 1:53 BW). Artikel 1:71a BW gaat over de fase daarna: het huwelijk is er, en de vraag is of het in stand blijft. Die twee sporen bestaan naast elkaar en kennen elk hun eigen beslismoment.

In de praktijk

Een nietigverklaring raakt ook de echtgenoot die te goeder trouw met de ander is getrouwd. Artikel 1:77 BW houdt daar rekening mee: de beschikking heeft voor de echtgenoot die te goeder trouw was en voor de kinderen niet de gevolgen van terugwerkende kracht, maar de gevolgen van een echtscheiding. Wat een nietigverklaring betekent voor een verblijfsrecht dat via het huwelijk loopt, valt buiten Boek 1 en wordt beoordeeld op grond van de Vreemdelingenwet 2000.