Boek 1 Artikel 301 (1:301 BW)

De rechtbank kan alleen een voogd benoemen als zij weet dat er een kind zonder gezag dreigt te komen. Dit artikel zorgt voor die informatie. De ambtenaar van de burgerlijke stand moet twee soorten berichten onverwijld aan de rechtbank doorgeven: een overlijden waarbij minderjarige kinderen achterblijven, en een geboorteaangifte van een kind over wie de moeder uit wie het is geboren niet van rechtswege het gezag heeft.

De melding bij een overlijden

Sterft iemand die minderjarige kinderen achterlaat, dan gaat daarvan bericht naar de rechtbank. De wet maakt daarbij geen onderscheid naar de gezagssituatie: ook als er nog een ouder met gezag is, wordt de melding gedaan. Aan de hand ervan kan de rechtbank nagaan of voor de kinderen een voorziening nodig is.

Was het huwelijk van de overledene door de rechter ontbonden, of was hij van tafel en bed gescheiden, dan meldt de ambtenaar ook die omstandigheden, mits de andere ouder nog leeft. Na een scheiding kan het gezag op verschillende manieren zijn geregeld, en die gegevens helpen de rechtbank bij het beoordelen van de situatie.

De rechtbank die het bericht ontvangt, stuurt het door naar de rechtbank die destijds over de ontbinding van het huwelijk of over de scheiding van tafel en bed heeft beslist, als dat een andere rechtbank is. Zo komt de informatie terecht bij het gerecht waar het dossier over dat gezin ligt.

De melding bij een geboorte

De tweede melding gaat over pasgeboren kinderen. Wordt er aangifte gedaan van de geboorte van een kind over wie de moeder uit wie het kind is geboren niet van rechtswege het gezag uitoefent, dan bericht de ambtenaar dat aan de rechtbank. Of de moeder het gezag heeft, hangt onder meer af van de vraag of zij daartoe bevoegd is; artikel 1:246 BW noemt de gronden waarop iemand onbevoegd is tot het gezag.

Ook hier is het doel dat de rechtbank tijdig weet dat er mogelijk niemand is die over het kind kan beslissen. Zo nodig kan dan een voorziening worden getroffen.

Wat de melding doet

Zonder deze berichten zou het ervan afhangen of iemand anders de rechtbank inschakelt. Overlijden en geboorte worden bij de burgerlijke stand aangegeven, zodat de ambtenaar over de gegevens beschikt op het moment dat ze ontstaan. Het woord 'onverwijld' betekent dat de melding zonder uitstel moet gebeuren.

In de praktijk

Voor nabestaanden betekent dit dat de rechtbank van een overlijden op de hoogte raakt zonder dat u daar iets voor hoeft te doen. Dat neemt niet weg dat u zelf kunt handelen: is er niemand met gezag, dan kunt u zelf om de benoeming van een voogd vragen, en dat gaat vaak sneller.

Voor moeders die zelf (nog) niet bevoegd zijn tot het gezag, is het goed te weten dat de rechtbank een melding krijgt. Dat is geen verwijt en geen maatregel, maar een manier om te zorgen dat er iemand is die voor het kind kan beslissen. Vragen daarover kunt u stellen bij de gemeente of bij het Juridisch Loket.