Boek 1 Artikel 253x (1:253x BW)

Oefende een ouder het gezag samen uit met iemand die geen ouder is, en overlijdt die ouder, dan gaat het gezag van rechtswege over op de ander. Die ander wordt dan voogd. Er is geen beslissing van de rechter voor nodig; de continuïteit voor het kind staat voorop. De andere ouder, die geen gezag had, kan de rechtbank te allen tijde verzoeken hem alsnog met het gezag te belasten.

Waarom dit automatisch gaat

Het kind woonde in het gezin van de overleden ouder en de ander, en werd door hen samen opgevoed. Zou het gezag bij het overlijden wegvallen, dan zou er onmiddellijk een gat ontstaan in de dagelijkse verzorging. Doordat de ander van rechtswege voogd wordt, blijft er iemand die kan beslissen en het kind kan vertegenwoordigen.

Let op het verschil in benaming. Zolang de ouder leefde, was er sprake van gezamenlijk gezag van een ouder en een niet-ouder. Na het overlijden heet het voogdij, omdat de overgebleven gezaghebber geen ouder is. Voor de dagelijkse gang van zaken verandert er weinig: de voogd beslist over verzorging en opvoeding en treedt namens het kind op. Juridisch zijn vanaf dat moment de bepalingen over voogdij van toepassing in plaats van die over ouderlijk gezag.

De positie van de overlevende ouder

De juridische ouder die geen gezag had, staat niet buitenspel. Hij kan de rechtbank op elk moment verzoeken hem alsnog met het gezag te belasten. Er is geen termijn aan verbonden. De wet stelt wel als voorwaarde dat hij daartoe bevoegd is. Onbevoegd tot het gezag zijn volgens artikel 1:246 BW minderjarigen, zij die onder curatele zijn gesteld en zij wier geestvermogens zodanig zijn gestoord dat zij in de onmogelijkheid verkeren het gezag uit te oefenen, tenzij deze stoornis van tijdelijke aard is. Over de vraag hoe de rechtbank het verzoek moet beoordelen, zegt dit artikel verder niets.

Wat hier niet geldt

Het derde lid sluit de artikelen 1:253g en 1:253h BW uit. Die bepalingen gaan over de situatie waarin de rechter na een overlijden moet bepalen wie met het gezag wordt belast en over het wijzigen van een voogdijbenoeming. Omdat de voogdij hier van rechtswege ontstaat, is die regeling niet nodig; het verzoek van de overlevende ouder loopt via dit artikel.

Een voorbeeld. Een moeder en haar partner oefenden samen het gezag uit over haar zoon; de vader van het kind had geen gezag. De moeder overlijdt. De partner wordt van rechtswege voogd en het kind blijft in het vertrouwde gezin. De vader kan de rechtbank verzoeken hem met het gezag te belasten. Zolang de rechtbank daarover niet heeft beslist, blijft de partner voogd.

In de praktijk

Meld het overlijden bij de instanties die met het kind te maken hebben en laat de wijziging in het gezagsregister vastleggen, zodat duidelijk is wie beslist. Bent u de ouder zonder gezag, dan kunt u zonder termijn een verzoek indienen bij de rechtbank; daarvoor hebt u een advocaat nodig. Bent u de voogd, dan wordt u in zo'n procedure betrokken en kunt u uw kant naar voren brengen.