Boek 1 Artikel 430 (1:430 BW)

Nadat de rechtbank heeft verklaard dat een vermist persoon is overleden en de burgerlijke stand daarvan een akte heeft opgemaakt, rijst de vraag wat die akte waard is. Dit artikel geeft het antwoord in twee stappen: de akte telt als een gewone akte van overlijden, en voor het geval de betrokkene toch terugkeert, gelden dezelfde afrekenregels als bij een vastgestelde vermissing.

Een volwaardige akte van overlijden

De akte die op grond van artikel 1:429 BW in het overlijdensregister komt, geldt als akte van overlijden in de zin van de regeling over de burgerlijke stand in dit boek. Dat betekent dat nabestaanden er precies hetzelfde mee kunnen als met de akte na een gewoon overlijden: de nalatenschap afwikkelen bij de notaris, een verzekering laten uitkeren, een pensioen aanvragen, de persoonsgegevens laten bijwerken en, voor de achtergebleven partner, opnieuw trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan.

Er is dus geen tweede rangorde van akten. Een instantie die stelt dat zij met deze akte niets kan, heeft het mis; het is de akte van overlijden.

Als de overleden verklaarde persoon terugkeert

Hoe zeker het overlijden ook leek, uitgesloten is een vergissing nooit. Voor die situatie verklaart dit artikel drie bepalingen uit de vermissingsregeling van overeenkomstige toepassing, en dat geldt ook als achteraf blijkt dat de dag van overlijden in de akte onjuist is vermeld.

• Afrekenen. Artikel 1:422 BW bepaalt dat iedereen die goederen onder zich heeft, rekening, verantwoording en afgifte moet doen, terwijl rechten van derden te goeder trouw blijven bestaan en reeds uitgekeerde levensverzekeringen niet worden teruggedraaid.
• Aflopende teruggaveplicht. Artikel 1:423 BW zwakt de teruggaveplicht af naarmate er meer tijd is verstreken sinds het opmaken van de akte, en laat haar na twintig jaar geheel vervallen.
• Kinderen en gezag. Artikel 1:425 BW beschermt de afstamming van de kinderen als de achtergebleven partner intussen opnieuw is getrouwd, en wijst de weg naar de rechtbank voor de teruggekeerde ouder die het gezag terug wil.

Een voorbeeld. Een man wordt na een scheepsramp overleden verklaard; de akte wordt in Den Haag opgemaakt. Zijn echtgenote wikkelt de erfenis af en hertrouwt. Drie jaar later blijkt hij te leven en in een ander land te zijn opgevangen. De afstamming van de kinderen die vóór het nieuwe huwelijk werden geboren, blijft ongewijzigd. Over de goederen moet worden afgerekend, maar wat de koper van de woning destijds te goeder trouw verkreeg, blijft van die koper.

In de praktijk

Voor nabestaanden is de boodschap eenvoudig: met deze akte kunt u vooruit, en u hoeft niet nog eens naar de rechter voor een aanvullende verklaring. Bewaar wel het dossier van de procedure en de boedelgegevens, want juist die maken een eventuele latere afrekening overzichtelijk.

Keert iemand terug, reken er dan niet op dat de akte in het overlijdensregister aan een gemeenteloket van tafel gaat. Staat een akte daar ten onrechte, of bevat zij een misslag, dan moet doorhaling of verbetering op grond van artikel 1:24 BW aan de rechtbank worden gevraagd; belanghebbenden en het openbaar ministerie kunnen zo een verzoek indienen. Is dat eenmaal geregeld, dan werkt de gemeente de gegevens in de basisregistratie personen bij en kunt u verder met de bank, de verzekeraar en de notaris. Voor de vraag hoeveel er nog moet worden teruggegeven, is de dag waarop de akte werd opgemaakt het ijkpunt; die datum bepaalt welke termijn van artikel 1:423 BW van toepassing is.