- De erkenning is nietig, indien zij is gedaan: a. door een persoon die krachtens artikel 41 geen huwelijk met de moeder mag sluiten; b. door een minderjarige die de leeftijd van zestien jaren nog niet heeft bereikt; c. indien het kind de leeftijd van zestien jaar nog niet heeft bereikt, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de moeder of de vader; d. zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het kind van twaalf jaren of ouder; e. terwijl er twee ouders zijn.
- De in het vorige lid onder c en d vereiste toestemming kan ook geschieden ter gelegenheid van het opmaken van de akte van erkenning.
- De toestemming van de moeder wier kind de leeftijd van zestien jaren nog niet heeft bereikt, dan wel de toestemming van het kind van twaalf jaren of ouder, kan op verzoek van de persoon die het kind wil erkennen, door de toestemming van de rechtbank worden vervangen, tenzij dit de belangen van de moeder bij een ongestoorde verhouding met het kind schaadt of een evenwichtige sociaalpsychologische en emotionele ontwikkeling van het kind in het gedrang komt, mits deze persoon: a. de verwekker van het kind is; of b. de biologische vader van het kind, die niet de verwekker is en in een nauwe persoonlijke betrekking staat tot het kind.
- De toestemming van de moeder wier kind de leeftijd van zestien jaren nog niet heeft bereikt, dan wel de toestemming van het kind van twaalf jaren of ouder, kan op verzoek van de persoon die als levensgezel van de moeder ingestemd heeft met een daad die de verwekking van het kind tot gevolg kan hebben gehad, door de toestemming van de rechtbank worden vervangen als dit in het belang is van het kind.
- Een persoon die wegens zijn lichamelijke of geestelijke toestand onder curatele staat, mag slechts erkennen of toestemming verlenen voor erkenning nadat daartoe toestemming is verkregen van de kantonrechter.
←
Terug 1:203 · De wijze waarop erkenning plaatsvindt
Verder 1:205 · Vernietiging van een erkenning door de vader
→
Boek 1 Artikel 204 (1:204 BW)
Nietigheid van de erkenning en vervangende toestemming
Wettekst
Toelichting
Erkennen kan niet zomaar door iedereen en niet zonder de instemming van de mensen die het aangaat. Dit artikel somt op wanneer een erkenning nietig is, dus van meet af aan zonder gevolg blijft, en biedt daarnaast een uitweg wanneer toestemming ten onrechte wordt geweigerd: de rechtbank kan die toestemming vervangen.
Wanneer de erkenning nietig is
- Verboden verwantschap. De erkenner mag op grond van artikel 1:41 BW geen huwelijk met de moeder sluiten.
- Te jonge erkenner. De erkenner is minderjarig en nog geen zestien jaar.
- Geen toestemming van de ouder. Bij een kind onder de zestien ontbreekt de voorafgaande schriftelijke toestemming van de moeder of de vader.
- Geen toestemming van het kind. Bij een kind van twaalf jaar of ouder ontbreekt diens voorafgaande schriftelijke toestemming.
- Het kind heeft al twee ouders. Een kind kan er niet een derde ouder bij krijgen.
De vereiste toestemming hoeft niet vooraf per brief te worden gegeven; zij kan ook worden verleend op het moment dat de akte van erkenning wordt opgemaakt. In de praktijk gaan moeder en erkenner dus samen naar de gemeente.
Vervangende toestemming van de rechtbank
Weigert de moeder toestemming, of weigert het kind van twaalf jaar of ouder, dan kan de rechtbank die toestemming op verzoek vervangen. Dat kan alleen als de verzoeker de verwekker van het kind is, of de biologische vader die niet de verwekker is maar wel in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind staat. De rechter wijst het verzoek af als de belangen van de moeder bij een ongestoorde verhouding met het kind worden geschaad, of als een evenwichtige sociaalpsychologische en emotionele ontwikkeling van het kind in het gedrang komt.
Er is een aparte regel voor de levensgezel van de moeder die heeft ingestemd met de behandeling of handeling waaruit het kind is voortgekomen. Ook die persoon kan om vervangende toestemming vragen; daarbij is het belang van het kind de maatstaf.
Erkennen onder curatele
Staat iemand wegens zijn lichamelijke of geestelijke toestand onder curatele, dan mag hij alleen erkennen of toestemming voor erkenning geven nadat de kantonrechter daarvoor toestemming heeft gegeven. De kantonrechter is hier de bevoegde rechter, terwijl de erkenningsprocedures zelf bij de rechtbank lopen.
Een voorbeeld. Een man is de verwekker van een kind, maar de moeder wil niet dat hij erkent. Hij kan de rechtbank vragen haar toestemming te vervangen. De rechter weegt dan of erkenning de verhouding tussen moeder en kind verstoort of de ontwikkeling van het kind schaadt; is dat niet zo, dan kan de erkenning alsnog plaatsvinden.
In de praktijk
Bespreek de erkenning tijdig, liefst voor de geboorte, en ga samen naar de gemeente; dat voorkomt een procedure. Loopt het vast, schakel dan een advocaat in, want vervangende toestemming vraagt u bij de rechtbank. Let daarbij op het verschil in gezag: bij een erkenning met toestemming ontstaat volgens artikel 1:251b BW in beginsel vanzelf gezamenlijk gezag, maar heeft de rechter de toestemming vervangen, dan houdt de moeder het gezag alleen en is daarvoor een aparte procedure nodig. Is het kind twaalf jaar of ouder, dan weegt de rechter ook diens eigen mening mee.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Is family life vereist voor vervangende toestemming?
De verwekker vroeg de rechter om vervangende toestemming voor de erkenning van het kind, omdat de moeder weigerde. De Hoge Raad verwierp de opvatting dat die toestemming alleen kan worden vervangen wanneer tussen de man en het kind een als family life aan te merken relatie bestaat: die beperking hoorde bij het recht van vóór 1 april 1998 en geldt onder de huidige regeling niet meer. Beslissend is een afweging van de belangen van de betrokkenen. Daarmee is de maatstaf gegeven waarmee een verzoek om vervangende toestemming wordt beoordeeld.
-
Hoe moet de belangenafweging worden gemotiveerd?
De moeder verzette zich tegen erkenning door haar voormalige partner en wees op mishandeling en overlast. De Hoge Raad herhaalde dat het aankomt op een afweging van de belangen van de betrokkenen, waarbij tot uitgangspunt dient dat zowel het kind als de verwekker er aanspraak op heeft dat hun relatie rechtens als familierechtelijke betrekking wordt erkend. Het oordeel dat de belangen van de man het zwaarst wogen, behoefde in dit geval meer motivering dan het hof had gegeven. De uitspraak laat zien dat concrete bezwaren van de moeder kenbaar in de afweging moeten worden betrokken.
-
Kan de moeder een verzoek blokkeren via een ander?
Nadat de verwekker de moeder bij advocatenbrief om toestemming tot erkenning had gevraagd, gaf zij die toestemming aan een andere man. Volgens de Hoge Raad is het onverenigbaar met de strekking van de bepaling dat de moeder de beoordeling van een verzoek om vervangende toestemming op die manier kan blokkeren. Een toestemming die zij daarna aan een ander geeft, heeft slechts een voorwaardelijk karakter zolang op het verzoek van de verwekker niet definitief is beslist. Zo wordt voorkomen dat de rechterlijke toets wordt ontlopen.
-
Erkenning en gezag in één procedure?
Een ouder verzocht vervangende toestemming tot erkenning en tegelijk om met het gezag over het kind te worden belast. De Hoge Raad oordeelde dat geen rechtsregel zich ertegen verzet dat beide verzoeken samen worden gedaan en dat de rechter daarop niet in aparte procedures hoeft te beslissen. De rechter kan bijvoorbeeld bij tussenuitspraak de vervangende toestemming verlenen en de beslissing over het gezag aanhouden totdat de akte van erkenning is overgelegd. Dat scheelt de betrokkenen een tweede procedure.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.