Boek 1 Artikel 73 (1:73 BW)

Als iemand is getrouwd terwijl hij door een geestelijke stoornis niet in staat was zijn wil te bepalen, kan het huwelijk nietig worden verklaard. Artikel 1:73 BW regelt wat er gebeurt zodra die stoornis is opgehouden: vanaf dat moment kan alleen nog de echtgenoot die het betrof zelf zo'n verzoek doen, en zijn verzoekrecht kan vervallen door samenwoning.

Wie het verzoek kan doen

Het artikel maakt een onderscheid in de tijd. Voor de periode waarin de stoornis voortduurt, zegt het niets; dan geldt de gewone regeling van artikel 1:69 BW over wie nietigverklaring kan verzoeken. Voor de periode na het ophouden van de stoornis beperkt het artikel die kring tot één persoon: de echtgenoot die geestelijk gestoord was. Een verzoek van een ander, zoals een familielid, de andere echtgenoot of het openbaar ministerie, is vanaf dat moment op deze grond niet meer mogelijk.

Het verval van het verzoek

De tweede zin van het artikel koppelt een gevolg aan een feitelijke situatie: het verzoek vervalt door een samenwoning van ten minste zes maanden na het ophouden van de stoornis. Woont de echtgenoot na zijn herstel zes maanden met zijn echtgenoot samen, dan kan hij op deze grond geen nietigverklaring meer verzoeken. De zes maanden worden geteld vanaf het einde van de stoornis, niet vanaf de huwelijksvoltrekking.

• Vóór zes maanden samenwoning na herstel — de echtgenoot kan de rechtbank verzoeken het huwelijk nietig te verklaren.

- Na zes maanden samenwoning na herstel — die mogelijkheid is vervallen; wil hij er alsnog van af, dan is de echtscheiding de weg.

Wie beslist

De rechtbank behandelt het verzoek; voor de procedure heeft u in de regel een advocaat nodig. De kantonrechter komt hier niet aan te pas: die gaat over curatele, bewind en mentorschap. Wel kan het bestaan van zo'n beschermingsmaatregel van belang zijn voor de vraag hoe de echtgenoot zich in de procedure laat vertegenwoordigen.

Een voorbeeld: iemand trouwt tijdens een periode waarin hij door een psychische aandoening niet meer overzag wat hij deed. Na behandeling knapt hij op en beseft hij wat er is gebeurd. Wil hij het huwelijk aantasten, dan moet hij dat doen voordat hij een half jaar met zijn echtgenoot heeft samengewoond; blijft hij langer bij elkaar, dan verliest hij die mogelijkheid.

In de praktijk

Het moment waarop het herstel intrad bepaalt vanaf wanneer de zes maanden samenwoning worden geteld; een medische verklaring of een andere vastlegging van dat moment kan later van belang zijn. Of een situatie onder dit artikel valt of onder de dwang en dwaling van artikel 1:71 BW, hangt af van de feiten; het Juridisch Loket kan daarover voorlichting geven. De gevolgen van een nietigverklaring voor kinderen en voor een echtgenoot te goeder trouw staan in artikel 1:77 BW.