Boek 1 Artikel 434 (1:434 BW)

Voor de buitenwereld moet duidelijk zijn wat er onder bewind staat en vanaf wanneer. Banken, notarissen en wederpartijen moeten daarop kunnen afgaan. Dit artikel regelt daarom twee praktische punten: de rechter benoemt de goederen zelf, en het bewind heeft een vast ingangsmoment.

De rechter benoemt de goederen

In de beschikking waarbij het bewind wordt ingesteld, en in de beschikking waarbij het wordt uitgebreid of ingekrompen, bepaalt de rechter uit eigen beweging welke goederen onder bewind worden gesteld en welke eruit worden ontslagen. Hij wacht daarvoor niet op een uitgewerkt voorstel van de verzoeker: het is zijn taak dat vast te leggen.

Dat is meer dan een formaliteit. Wie later moet beoordelen of de rechthebbende nog zelf over iets mocht beschikken, kijkt naar deze beschikking. Betreft het bewind een aantal afzonderlijk aangewezen goederen, dan blijft een goed dat daar niet bij staat buiten het bewind, tenzij de regel van zaaksvervanging het alsnog binnenhaalt; over zo'n goed beslist de rechthebbende zelf. De rechter kan de aanwijzing echter ook ruim formuleren en het hele vermogen eronder brengen, met inbegrip van wat de rechthebbende later nog verkrijgt. Dan hoort een goed dat hij pas naderhand krijgt er vanzelf bij, zonder nadere beslissing en zonder aparte vermelding.

Wanneer het bewind ingaat

De onderbewindstelling van een goed, en ook het ontslag van een goed uit het bewind, treedt in werking op de dag na de dag waarop de beschikking is verstrekt of verzonden. De rechter kan in de beschikking een later tijdstip noemen; eerder ingaan kan niet.

Er is één bijzonder geval. Is het bewind al ingesteld voordat de betrokkene meerderjarig werd, omdat te verwachten was dat hij bij zijn achttiende zijn vermogensrechtelijke belangen niet zou kunnen behartigen, dan gaat het bewind pas lopen op de dag waarop hij meerderjarig wordt. Tot dat moment geldt het gezag of de voogdij, en die twee regimes hoeven elkaar niet te overlappen.

Waarom dat precieze moment telt

Vanaf de ingangsdatum komt het beheer bij de bewindvoerder te liggen en kan de rechthebbende alleen nog met diens medewerking over de goederen beschikken. Rechtshandelingen van vóór die datum blijven gewoon geldig. Voor een koper of een bank is de datum bovendien van belang bij de vraag of zij het bewind kenden of hadden moeten kennen; artikel 1:439 BW bepaalt dat het bewind alleen kan worden tegengeworpen aan wie ervan wist of ervan had moeten weten.

Een voorbeeld. Een kantonrechter stelt op een maandag het bewind in over de bankrekening en de woning van een man en verzendt de beschikking diezelfde dag. Vanaf dinsdag beheert de bewindvoerder die goederen. Een koopovereenkomst die de man op zondag daarvoor sloot, valt buiten het bewind. Een verkoop die hij een week later in zijn eentje regelt, valt erbinnen.

In de praktijk

Controleer de beschikking meteen op de omschrijving van de goederen en op de ingangsdatum, en meld een onjuistheid direct bij de griffie. Stuur de beschikking snel door naar bank, verzekeraar, verhuurder en uitkeringsinstantie, want zij handelen naar wat zij weten. Ontbreekt een goed dat er wel bij hoort, vraag dan om uitbreiding op grond van artikel 1:433 BW in plaats van te hopen dat het vanzelf goed komt.