Boek 1 Artikel 394 (1:394 BW)

Een kind kan juridisch maar één ouder hebben en toch een tweede persoon in beeld hebben die verantwoordelijk is voor de kosten. Artikel 1:394 BW legt zo'n verplichting op aan twee personen: de verwekker van een kind dat alleen een moeder heeft, en degene die als levensgezel van de moeder heeft ingestemd met een daad die tot de verwekking kan hebben geleid. Zij zijn als ware zij ouder onderhoudsplichtig.

Betalen zonder ouder te worden

Deze bepaling maakt niemand tot juridisch ouder. Er ontstaat geen familierechtelijke betrekking met het kind, en dus ook geen erfrecht, geen naamrecht en geen gezag. Wat er wel ontstaat, is een financiële verplichting die dezelfde omvang heeft als die van een ouder. Wie juridisch ouder is en wie moet bijdragen, kan hier dus uiteenlopen.

Wie eronder vallen

Het artikel ziet volgens zijn tekst op een kind 'dat alleen een moeder heeft'. Heeft het kind een tweede juridische ouder, bijvoorbeeld door huwelijk, erkenning of gerechtelijke vaststelling, dan rust op die ouder de gewone onderhoudsplicht van ouders. Binnen die situatie noemt de wet twee groepen. De eerste is de verwekker. Het artikel omschrijft dat begrip niet nader; of iemand de verwekker is, is in een procedure een feitelijke vraag die zo nodig met bewijs moet worden vastgesteld (zie hierna onder 'In de praktijk'). De tweede groep is de levensgezel van de moeder die heeft ingestemd met een daad die de verwekking tot gevolg kan hebben gehad. De wettekst knoopt bij die persoon aan bij twee elementen: zijn positie als levensgezel van de moeder en zijn instemming met die daad. De woorden 'als ware hij ouder' brengen beide groepen financieel op één lijn met een ouder; voor de omvang van de bijdrage gelden dus dezelfde maatstaven.

Hoever de verplichting reikt

Tijdens de minderjarigheid gaat het om de kosten van verzorging en opvoeding. Wordt het kind meerderjarig, dan verschuift dat naar de kosten van levensonderhoud en studie, op dezelfde voet als voor ouders geldt tot eenentwintig jaar (artikel 1:395a BW), en met dezelfde omzetting van een eerder vastgesteld bedrag (artikel 1:395b BW). Daarna blijft er alleen een verplichting bestaan als het kind behoeftig is.

Wie beslist

Komt men er niet uit, dan stelt de rechtbank op verzoek een bijdrage vast. Daarvoor hebt u een advocaat nodig. De rechter kijkt naar wat het kind nodig heeft en naar wat de aangesprokene kan dragen. Erkenning van het kind is voor deze verplichting niet nodig; zij bestaat ook zonder dat.

Een voorbeeld

Een vrouw krijgt een kind uit een kortstondige relatie. De man erkent het kind niet en er komt geen tweede juridische ouder. Zij kan hem als verwekker aanspreken voor de kosten van verzorging en opvoeding. Wordt het kind later meerderjarig en gaat het studeren, dan loopt de verplichting van de man door tot het kind eenentwintig is, met dezelfde omzetting van een vastgesteld bedrag als bij ouders; daarna kan het kind hem alleen nog aanspreken als het behoeftig is.

In de praktijk

Berichten, foto's en verklaringen van betrokkenen kunnen later als bewijs dienen. Wordt het verwekkerschap of de instemming betwist, dan moet dat in de procedure kunnen worden vastgesteld, zo nodig met behulp van DNA-onderzoek of andere bewijsmiddelen. De bijdrage staat los van contact: aan betalen ontleent niemand een recht op omgang, en andersom is contact geen voorwaarde om te hoeven betalen.