Boek 1 Artikel 267 (1:267 BW)

Niet iedereen kan de rechtbank vragen het gezag van een ouder te beëindigen. Dit artikel wijst aan wie dat mag: de Raad voor de Kinderbescherming en het openbaar ministerie, en daarnaast, onder voorwaarden, degene die het kind al een jaar in zijn eigen gezin verzorgt. Het tweede lid regelt wat er gebeurt als de Raad zo'n verzoek juist niet wil doen terwijl de jeugdbescherming vindt dat het nodig is.

De twee vaste verzoekers

De Raad voor de Kinderbescherming is in de praktijk vrijwel altijd degene die het verzoek indient. De Raad doet eerst onderzoek en legt de uitkomst daarvan aan de rechtbank voor. Ook het openbaar ministerie is bevoegd. Dat de bevoegdheid bij deze twee ligt is geen toeval: een maatregel die zo diep in het gezinsleven ingrijpt, hoort niet af te hangen van een conflict tussen volwassenen onderling.

De pleegouder of het familielid

Wie zelf geen ouder is maar het kind ten minste een jaar als lid van zijn gezin verzorgt en opvoedt, kan het verzoek ook doen. Dat kan een pleegouder zijn, of een oma of tante bij wie het kind al langer woont. Er geldt wel een voorwaarde: deze weg staat pas open als de Raad zelf geen verzoek indient. Legt de Raad de zaak aan de rechter voor, dan is er voor een eigen verzoek geen ruimte.

De termijn van een jaar keert bij dit onderwerp vaker terug. Ook in artikel 1:265i BW gebruikt de wet die periode om de positie te beschermen van iemand die een kind langdurig in zijn gezin opvoedt zonder gezag te hebben.

Als de Raad en de jeugdbescherming van mening verschillen

De gecertificeerde instelling die de ondertoezichtstelling uitvoert, kan de Raad vragen onderzoek te doen naar beëindiging van het gezag. Besluit de Raad daarna geen verzoek in te dienen, dan moet hij dat schriftelijk aan de instelling laten weten. Daarmee is de zaak nog niet klaar.

De instelling kan de Raad dan vragen het oordeel van de rechtbank in te winnen over de vraag of beëindiging toch nodig is. De Raad moet dat doen binnen twee weken na de datum van dat verzoek. Vindt de rechtbank dat beëindiging aangewezen is, dan kan zij die ambtshalve uitspreken, dus zonder dat er een formeel verzoek van de Raad ligt.

Die termijn van twee weken is kort en bindt de Raad. Zij zorgt ervoor dat een verschil van inzicht tussen twee professionele organisaties niet maandenlang boven het hoofd van een kind blijft hangen.

Een voorbeeld

Een meisje woont vier jaar bij haar tante. De ondertoezichtstelling wordt telkens verlengd, maar er verandert weinig. De jeugdbeschermer vraagt de Raad onderzoek te doen naar beëindiging van het gezag; de Raad ziet daar geen aanleiding voor en schrijft dat aan de instelling. De instelling vraagt de Raad daarop het oordeel van de rechtbank in te winnen, wat de Raad binnen twee weken moet doen. Omdat de Raad zelf geen verzoek indient, kan ook de tante een verzoek doen, want zij voedt het meisje al langer dan een jaar in haar gezin op.

In de praktijk

Voor ouders betekent dit artikel dat een verzoek vrijwel altijd met een raadsonderzoek begint. U wordt in dat onderzoek gesproken en kunt uw kant van het verhaal laten opnemen; het rapport dat eruit volgt, weegt zwaar bij de rechtbank.

Voor pleegouders en familieleden is de boodschap dat hun eigen bevoegdheid een terugvaloptie is en geen eerste stap: eerst is de Raad aan zet. Twijfelt u over uw positie, laat u dan adviseren, bijvoorbeeld via het Juridisch Loket of een advocaat.