Boek 1 Artikel 202a (1:202a BW)

De echtgenote of geregistreerde partner van de vrouw die bevalt, kan van rechtswege moeder worden bij een bevruchting met een onbekende donor. Dit artikel geeft de tegenhanger daarvan: dat moederschap kan worden aangevochten op de grond dat zij niet de biologische moeder van het kind is. De rechtbank beslist of de ontkenning gegrond is.

Wie het kan vragen

De kring is beperkt tot drie personen: de vrouw uit wie het kind is geboren, de vrouw die door het huwelijk of partnerschap moeder werd, en het kind zelf. Anderen kunnen dit verzoek niet doen, ook niet de donor of familieleden. Er is telkens maar één grond, namelijk dat de moeder die het door huwelijk of partnerschap is geworden, niet de biologische moeder is.

Wanneer het voor de moeders is afgesloten

Beide moeders verliezen deze mogelijkheid in twee gevallen. Wist de vrouw die door het huwelijk of partnerschap moeder werd al voor dat huwelijk of partnerschap van de zwangerschap, dan kan zij het moederschap niet ontkennen en de ander evenmin. Hetzelfde geldt als zij heeft ingestemd met de kunstmatige donorbevruchting waaruit het kind is voortgekomen. Wie bewust aan het ouderschap heeft meegewerkt, kan er later niet onderuit.

De termijnen

Voor beide moeders geldt een korte termijn: het verzoek moet bij de rechtbank liggen binnen een jaar na de geboorte van het kind. Het kind zelf heeft langer de tijd; het kan het verzoek uiterlijk indienen binnen drie jaren nadat het meerderjarig is geworden. Zo krijgt het kind de kans om zelf, op eigen leeftijd, een oordeel te vormen over zijn afstamming. Verstrijkt de termijn, dan blijft het moederschap in stand.

Een voorbeeld. Twee vrouwen zijn getrouwd en er wordt een kind geboren na een bevruchting met een onbekende donor. De niet-barende vrouw is daarmee moeder. Wil een van hen dat moederschap aanvechten, dan moet dat binnen een jaar na de geboorte gebeuren, en het lukt niet als zij met de behandeling had ingestemd; die instemming sluit de weg af.

In de praktijk

Handel snel als u hieraan denkt, want een jaar is zo voorbij. De zaak wordt bij de rechtbank aangebracht met bijstand van een advocaat; gaat het om een minderjarige, dan krijgt die een bijzondere curator toegewezen. Verwar deze procedure niet met de vernietiging van een erkenning: die geldt voor moederschap dat door erkenning is ontstaan en kent eigen regels.