- Het verzoek, bedoeld in artikel 284, eerste lid, wordt slechts toegewezen indien voldoende aannemelijk is: a. dat de schuldenaar niet zal kunnen voortgaan met het betalen van zijn schulden; b. dat de schuldenaar ten aanzien van het ontstaan of onbetaald laten van zijn schulden in de drie jaar voorafgaand aan de dag waarop het verzoek is ingediend, te goeder trouw is geweest; en c. dat de schuldenaar de uit de schuldsaneringsregeling voortvloeiende verplichtingen naar behoren zal nakomen en zich zal inspannen zoveel mogelijk baten voor de boedel te verwerven.
- Het verzoek wordt evenwel afgewezen: a. indien de schuldsaneringsregeling reeds op de schuldenaar van toepassing is; b. indien de poging tot een buitengerechtelijke schuldregeling niet is uitgevoerd door een persoon of instelling als bedoeld in artikel 48, eerste lid, van de Wet op het consumentenkrediet; of c. indien de schuldenaar schulden heeft welke voortvloeien uit een onherroepelijke veroordeling als bedoeld in artikel 358, vierde lid, ter zake van een of meer misdrijven, welke veroordeling onherroepelijk is geworden binnen vijf jaar voor de dag van indiening van het verzoek, tenzij de rechter aanleiding ziet een langere termijn in acht te nemen.
- Het verzoek kan in afwijking van het eerste lid, onder b, en het tweede lid, onder c, worden toegewezen indien voldoende aannemelijk is dat de schuldenaar de omstandigheden die bepalend zijn geweest voor het ontstaan of onbetaald laten van zijn schulden, onder controle heeft gekregen.
- Het van toepassing verklaren van de schuldsaneringsregeling kan niet worden geweigerd uitsluitend op grond dat er geen of onvoldoende vooruitzicht bestaat dat schuldeisers algehele of gedeeltelijke betaling op hun vorderingen zullen ontvangen.
- Indien het verzoek wordt afgewezen, kan de schuldenaar niet ambtshalve in staat van faillissement worden verklaard.
←
Terug 287b · Een voorlopige voorziening bij een bedreigende situatie
Verder 289 · De verificatievergadering in de schuldsaneringsregeling
→
Artikel 288 Faillissementswet (288 FW)
De toets bij toelating tot de schuldsaneringsregeling
Wettekst
Toelichting
Niet iedereen die het niet meer redt, wordt tot de schuldsaneringsregeling toegelaten. Dit artikel bevat de toets: drie dingen moeten voldoende aannemelijk zijn voordat de rechtbank het verzoek toewijst, en daarnaast zijn er situaties waarin zij het verzoek hoe dan ook afwijst. Ook staat er wat de rechtbank juist niet als weigeringsgrond mag gebruiken.
De drie eisen
In de eerste plaats moet aannemelijk zijn dat u niet zult kunnen doorgaan met het betalen van uw schulden. In de tweede plaats moet aannemelijk zijn dat u in de drie jaar vóór de dag van indiening van het verzoek te goeder trouw bent geweest ten aanzien van het ontstaan én het onbetaald laten van uw schulden. In de derde plaats moet aannemelijk zijn dat u de verplichtingen uit de regeling naar behoren zult nakomen en zich zult inspannen om zoveel mogelijk geld voor de boedel binnen te halen.
Die tweede eis is geen moreel oordeel over uw leven, maar een blik op hoe de schulden zijn ontstaan en gebleven in de afgelopen drie jaar. De derde eis kijkt vooruit: de regeling duurt in beginsel anderhalf jaar, en alleen in bijzondere gevallen kan de rechter meteen een langere termijn bepalen of kan die termijn later worden verlengd. In die periode wordt een volgehouden inspanning gevraagd, en de rechter wil zien dat dat haalbaar is.
Wanneer het verzoek wordt afgewezen
De wet noemt drie gevallen waarin afwijzing volgt. Het eerste is dat de schuldsaneringsregeling al op u van toepassing is. Het tweede is dat de poging tot een buitengerechtelijke schuldregeling niet is uitgevoerd door een persoon of instelling die daarvoor op grond van de Wet op het consumentenkrediet bevoegd is. Het derde betreft schulden die voortvloeien uit een onherroepelijke veroordeling voor een of meer misdrijven zoals artikel 358 Fw, vierde lid, die aanduidt, als die veroordeling onherroepelijk is geworden binnen vijf jaar vóór de dag van indiening. De rechter kan daarbij aanleiding zien een langere termijn aan te houden.
De uitzondering
Zowel bij de eis van goede trouw als bij die misdrijfschulden kan de rechtbank toch toewijzen. Dat kan als voldoende aannemelijk is dat u de omstandigheden die bepalend zijn geweest voor het ontstaan of onbetaald laten van uw schulden onder controle hebt gekregen. Denk aan een situatie waarin de schulden samenhingen met een verslaving of met een ziekte, en waarin inmiddels aantoonbaar hulp loopt en de zaak stabiel is.
Twee dingen die de rechter niet mag
De toepassing van de regeling mag niet worden geweigerd uitsluitend omdat er geen of onvoldoende uitzicht is dat schuldeisers iets op hun vordering ontvangen. Dat iemand niets te verdelen heeft, sluit hem dus niet uit; de regeling is er niet alleen voor de schuldeisers, maar ook om een uitzichtloze schuldsituatie te beëindigen.
Wordt het verzoek afgewezen, dan mag u niet ambtshalve failliet worden verklaard. Wie aan de deur klopt voor schuldsanering, loopt door die stap dus niet het risico dat de rechter uit eigen beweging een faillissement uitspreekt.
Een voorbeeld. Iemand heeft na een echtscheiding en een periode van ziekte schulden opgebouwd die hij niet meer kan dragen. Hij is inmiddels onder behandeling, heeft zijn vaste lasten verlaagd en werkt mee met de schuldhulpverlening. Dat hij niets te bieden heeft aan zijn schuldeisers is op zichzelf geen reden om hem buiten de regeling te houden.
In de praktijk
Bereid het verzoek voor met de schuldhulpverlening van uw gemeente en zorg dat de stukken laten zien hoe de schulden zijn ontstaan en wat er sindsdien is veranderd. Verzwijg niets: een schuld die pas later boven water komt, weegt zwaarder dan een schuld die u zelf op tafel legt met uitleg erbij.
Wijst de rechtbank het verzoek af, dan kunt u binnen korte tijd in hoger beroep; artikel 292 Fw regelt die mogelijkheid en de termijn daarvoor. Is afwijzing te verwachten omdat de drie jaar nog niet voorbij zijn, dan is het vaak zinvoller om eerst met de gemeente aan een minnelijke regeling en aan stabiliteit te werken.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Hardheidsclausule: de oorzaak onder controle gekregen
De schuldenaar was niet te goeder trouw geweest bij het ontstaan van belastingschulden in haar onderneming. In hoger beroep beriep zij zich op de hardheidsclausule: de onderneming was beëindigd en haar inmiddels beperkte administratie had zij onder controle. Het hof ging daaraan voorbij. De Hoge Raad oordeelt dat zulke stellingen, als zij juist zijn, kunnen meebrengen dat de schuldenaar ondanks het ontbreken van goede trouw toch wordt toegelaten; het hof heeft dat miskend of zijn oordeel onvoldoende gemotiveerd. De hardheidsclausule is dus geen dode letter wanneer de schuldenaar greep heeft gekregen op de oorzaak van zijn schulden.
-
Staat een alimentatieschuld aan toelating in de weg?
Het hof wees het verzoek af omdat de schuldenaar zijn alimentatieverplichting niet kon betalen en tijdens de schuldsanering dus steeds nieuwe schulden zou laten ontstaan. De Hoge Raad vindt dat onjuist of ontoereikend gemotiveerd. Volgens vaste rechtspraak moet worden aangenomen dat iemand op wie de schuldsaneringsregeling van toepassing is, behoudens bijzondere omstandigheden geen draagkracht heeft om onderhoudsbijdragen te betalen, omdat hij slechts over het door de rechter-commissaris vastgestelde vrij te laten bedrag kan beschikken. De rechter moet daarom meewegen dat de schuldenaar na toelating nihilstelling van de alimentatie kan vragen.
-
Tienjaarstermijn: een dwingende afwijzingsgrond
De schuldenaar had eerder de schuldsaneringsregeling met een schone lei doorlopen en vroeg binnen tien jaar opnieuw om toepassing, met het argument dat de nieuwe schulden haar niet waren toe te rekenen. De Hoge Raad wijst dat af. Bij de herziening van 2008 heeft de wetgever de eerdere, vrije afwijzingsbevoegdheid bewust vervangen door een dwingende afwijzingsgrond met drie in de wet genoemde uitzonderingen, die hier niet van toepassing waren. Er is geen ruimte voor een extra uitzondering voor de schuldenaar die bij de nieuwe schulden wel te goeder trouw was; dat zou het dwingende karakter van de grond wegnemen.
-
Wanneer begint de tienjaarstermijn te lopen?
De tienjaarstermijn loopt vanaf het moment dat een eerdere schuldsaneringsregeling van toepassing is geweest, maar wat is dat moment? Tussen het einde van de looptijd en het formele einde, als de slotuitdelingslijst verbindend wordt, kan veel tijd verstrijken, afhankelijk van de voortvarendheid van de bewindvoerder en van rechtsmiddelen van schuldeisers. In deze prejudiciële beslissing kiest de Hoge Raad voor het einde van de looptijd: dat moment markeert de periode waarover wordt beoordeeld of de schuldenaar een schone lei verdient, en de andere keuze zou de termijn voor de ene schuldenaar langer maken dan voor de andere zonder dat hij daar invloed op heeft.
-
Mag de rechter strafgegevens opvragen bij de toelating?
Rechtbank en hof hadden op eigen initiatief een uittreksel uit de justitiële documentatie over de schuldenaar opgevraagd. De Hoge Raad oordeelt dat de wet dat toelaat, maar dat zo'n verstrekking inbreuk maakt op de bescherming van het privéleven. Standaard in elke zaak een uittreksel opvragen mist daarom een wettelijke grondslag: er moet een voldoende zwaarwegende grond zijn, die de rechter in zijn uitspraak moet noemen, en de schuldenaar moet daarvan tijdig op de hoogte zijn. De inhoud van het uittreksel mag uitsluitend worden meegewogen bij de in de wet genoemde toelatingsvoorwaarden en weigeringsgronden.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.