- Hetgeen door de vernietigde rechtshandeling uit het vermogen van de schuldenaar gegaan is, moet door hen jegens wie de vernietiging werkt, aan de curator worden teruggegeven met inachtneming van afdeling 2 van titel 4 van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek.
- Rechten, door derden te goeder trouw anders dan om niet op de terug te geven goederen verkregen, worden geëerbiedigd. Tegen een derde te goeder trouw die om niet heeft verkregen, heeft geen terugvordering plaats voorzover hij aantoont dat hij ten tijde van de faillietverklaring niet ten gevolge van de rechtshandeling gebaat was.
- Het door de schuldenaar uit hoofde van de vernietigde rechtshandeling ontvangene of de waarde daarvan, wordt door de curator teruggegeven, voorzover de boedel erdoor is gebaat. Voor het tekortkomende kunnen zij jegens wie de vernietiging werkt, als concurrent schuldeiser opkomen.
←
Terug 50 · De pauliana na homologatie van een akkoord
Verder 52 · Betalingen aan de gefailleerde na de faillietverklaring
→
Artikel 51 Faillissementswet (51 FW)
Teruggave na vernietiging en de positie van derden
Wettekst
Toelichting
Als de curator een handeling met succes vernietigt, moet de situatie zo veel mogelijk worden hersteld. Wat door die handeling uit het vermogen van de schuldenaar is verdwenen, moet worden teruggegeven aan de curator. Daarbij gelden de regels over ongedaanmaking uit het Burgerlijk Wetboek. Tegelijk beschermt de wet mensen die inmiddels te goeder trouw rechten op die goederen hebben verkregen.
Teruggeven aan de curator
De verplichting rust op degenen tegen wie de vernietiging werkt: de wederpartij bij de handeling en, bij een handeling om niet, de begunstigde. Zij geven het goed terug, of, als teruggave niet meer mogelijk is, de waarde ervan. De regels van het Burgerlijk Wetboek over de afwikkeling van zulke ongedaanmakingen bepalen hoe er wordt omgegaan met vruchten, kosten en waardevermindering.
Bescherming van derden
Heeft een derde het goed inmiddels verkregen, dan is de vraag of hij daarvan de dupe wordt. Verkreeg hij te goeder trouw en anders dan om niet — hij wist van niets en er stond een tegenprestatie tegenover — dan wordt zijn recht geëerbiedigd. Hoe hoog die tegenprestatie was, is op zichzelf niet beslissend; een opvallend lage prijs kan hooguit meewegen bij de vraag of hij werkelijk te goeder trouw was. Bij een derde die te goeder trouw om niet heeft verkregen, ligt het iets anders: tegen hem is geen terugvordering mogelijk voor zover hij aantoont dat hij op de dag van de faillietverklaring niet meer door de handeling was gebaat.
Wat de wederpartij terugkrijgt
Herstel gaat twee kanten op. Wat de schuldenaar zelf uit de vernietigde handeling heeft ontvangen, geeft de curator terug, of de waarde daarvan, maar alleen voor zover de boedel erdoor is gebaat. Blijft er voor de wederpartij een tekort, dan kan zij daarvoor als concurrent schuldeiser opkomen. Zij krijgt dus geen voorrang: haar restvordering deelt mee met alle andere gewone vorderingen.
Een voorbeeld. Een ondernemer verkocht kort voor zijn faillissement een machine voor een bedrag ver onder de waarde. De curator vernietigt de koop. De koper geeft de machine terug. De koopsom die hij destijds betaalde, krijgt hij terug voor zover de boedel door de vernietigde koop is gebaat; blijft daar een tekort, dan meldt hij dat aan als gewone vordering. Had hij de machine intussen doorverkocht aan iemand die van niets wist, dan blijft die koper eigenaar.
In de praktijk
Voor wie iets heeft gekocht van een onderneming die kort daarna failliet gaat, is dit het artikel dat de schade bepaalt. Bewaar daarom altijd stukken waaruit blijkt dat u een marktconforme prijs betaalde en dat u geen reden had om aan de situatie te twijfelen.
Voor de curator is de rekensom belangrijk: vernietigen levert alleen iets op als er per saldo waarde terugkomt in de boedel. Moet er tegelijk een fors bedrag worden terugbetaald, dan kan het voordeel voor de gezamenlijke schuldeisers klein blijken.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag een terugbetalingsvordering worden verrekend?
Een schuldeiser had van de later gefailleerde onderneming ten onrechte een bedrag uitbetaald gekregen en moest dat ongedaan maken. Het hof vond verrekening van die terugbetalingsvordering in strijd met doel en strekking van art. 42 in verbinding met art. 51 Fw. De Hoge Raad verwierp dat: het hof had niet vastgesteld dat de uitbetaling paulianeus was of daarop berustte, en het enkele feit dat een vordering strekt tot ongedaanmaking van een ten onrechte gedane uitbetaling is onvoldoende grond om verrekening uit te sluiten.
-
Kan een ontbindende voorwaarde art. 51 Fw uitschakelen?
De curator vernietigde met art. 47 Fw een betaling aan een concernvennootschap, die het ontvangen bedrag daardoor op grond van art. 51 Fw aan de boedel moest teruggeven. In de onderliggende overeenkomst was een ontbindende voorwaarde opgenomen die juist op dat geval zag. De Hoge Raad oordeelde dat die voorwaarde daaraan niet kan afdoen: art. 47 en art. 51 lid 1 Fw zijn van dwingend recht en laten zich door het bedingen van zo'n voorwaarde niet ontkrachten.
-
Staat art. 51 Fw aan overdracht van de vordering in de weg?
Nadat de curator een contractsoverneming op grond van art. 42 Fw had vernietigd, droeg hij de vordering op de afnemer over aan een derde. Het hof achtte zo'n overdracht wettelijk onmogelijk. De Hoge Raad oordeelde anders: de vordering was gegrond op de contractuele verhouding en niet op de pauliana-bepalingen, en art. 51 Fw vormde geen belemmering, omdat de vordering door de terugwerkende kracht van de vernietiging geacht wordt al vóór de overdracht tot het vermogen van de schuldenaar te hebben behoord, zodat van 'teruggeven' in de zin van dat artikel geen sprake kan zijn.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.