← Terug 212 · Uitspraak en registratie van het vonnis van rehabilitatie Verder 212aa · Rechten van de bank op een registergoed →

Artikel 212a Faillissementswet (212a FW)

Begrippen bij de afwikkeling in betalings- en effectensystemen

Wettekst

Voor de toepassing van deze afdeling en afdeling 11AA wordt verstaan onder: a. instelling: 1°. een hierna genoemde instelling die deelneemt aan een systeem en verantwoordelijkheid draagt voor het nakomen van de financiële verplichtingen die ontstaan uit overboekingsopdrachten binnen dat systeem: – een bank, beleggingsonderneming of clearinginstelling als bedoeld in artikel 1:1 van de Wet op het financieel toezicht; – een centrale tegenpartij, indien deze in het kader van deelname aan het systeem op grond van een overboekingsopdracht tegoeden in financiële instrumenten verkrijgt; – degene die een vergunning heeft verkregen ingevolge artikel 3:4 van de Wet op het financieel toezicht; – een financiële instelling die een verklaring van ondertoezichtstelling als bedoeld in artikel 3:110, eerste lid, van de Wet op het financieel toezicht heeft; – een overheidsinstantie of onderneming met overheidsgarantie, of; 2°. een hierna genoemde instelling die deelneemt aan een systeem dat behelst dat overboekingsopdrachten in de zin van onderdeel j, onder 1°, worden uitgevoerd, en die de verantwoordelijkheid draagt voor het nakomen van de financiële verplichtingen die voortvloeien uit dergelijke overboekingsopdrachten binnen dat systeem: – een betaalinstelling als bedoeld in artikel 1:1 van de Wet op het financieel toezicht; – een elektronischgeldinstelling als bedoeld in artikel 1:1 van de Wet op het financieel toezicht waaraan een vergunning als bedoeld in artikel 2:10a, eerste lid, van die wet is verleend; b. systeem: 1°. een door Onze Minister van Financiën op grond van artikel 212d aangewezen systeem; 2°. een formele overeenkomst waarop het recht van een lidstaat van de Europese Unie of een andere staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte van toepassing is en die door een andere lidstaat van de Europese Unie als systeem in de zin van richtlijn nr. 98/26/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 19 mei 1998 (PbEG L 166) is aangemeld bij de Europese Autoriteit voor effecten en markten; of 3°. een formele overeenkomst tussen twee of meer deelnemers, de systeemexploitant, een afwikkelende instantie, een centrale tegenpartij, een verrekeningsinstituut of een indirecte deelnemer niet meegerekend, met gemeenschappelijke regels en standaardprocedures voor de clearing of het uitvoeren van overboekingsopdrachten tussen de deelnemers, waarop het recht van een staat die geen lidstaat van de Europese Unie of partij bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte is van toepassing is, indien op het systeem toezicht wordt uitgeoefend door een toezichthouder die voldoet aan bij algemene maatregel van bestuur te bepalen voorwaarden; c. centrale tegenpartij: een centrale tegenpartij als bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2012 betreffende otc-derivaten, centrale tegenpartijen en transactieregisters (PbEU 2012, L 201); d. afwikkelende instantie: een lichaam dat aan instellingen of centrale tegenpartijen die deelnemen aan systemen, afwikkelingsrekeningen beschikbaar stelt via welke overboekingsopdrachten binnen die systemen worden afgewikkeld; e. verrekeningsinstituut: een lichaam dat verantwoordelijk is voor de berekening van de netto posities van de instellingen, een eventuele centrale tegenpartij of een eventuele afwikkelende instantie; f. deelnemer: een instelling, een centrale tegenpartij, een afwikkelende instantie, een clearinginstelling, een systeemexploitant of een clearinglid van een centrale tegenpartij waaraan een vergunning is verleend overeenkomstig artikel 17 van de Verordening (EU) Nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2012 betreffende otc-derivaten, centrale tegenpartijen en transactieregisters (PbEU 2012, L 201); g. centrale bank: een centrale bank van een lidstaat van de Europese Unie, de centrale bank van een andere Staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, dan wel de Europese Centrale Bank; h. bijkantoor: een duurzaam in een andere staat dan de staat van de zetel aanwezig onderdeel zonder rechtspersoonlijkheid van een instelling; i. financieel instrument: een financieel instrument als bedoeld in artikel 1:1 van de Wet op het financieel toezicht; j. overboekingsopdracht: 1°. een opdracht door een deelnemer om door middel van een boeking op de rekeningen van een bank, een centrale bank, een centrale tegenpartij of een afwikkelende instantie een geldsom ter beschikking van een ontvanger te stellen, of iedere opdracht die resulteert in het op zich nemen of het nakomen van een betalingsverplichting zoals gedefinieerd in de regels van het systeem of in een andere overeenkomst, of; 2°. een opdracht door een deelnemer om door middel van een boeking in een register of anderszins, de rechten op of de rechten ten aanzien van één of meer financiële instrumenten over te boeken; k. insolventieprocedure: elke collectieve maatregel waarin de wetgeving van een lidstaat of van een derde land voorziet, met het oog op de liquidatie of de sanering van de deelnemer indien een dergelijke maatregel gepaard gaat met opschorting van, of oplegging van beperkingen aan overboekingen en betalingen; l. verrekening: het in één nettovordering of nettoverplichting omzetten van vorderingen en verplichtingen die voortvloeien uit overboekingsopdrachten die een deelnemer geeft aan of ontvangt van, dan wel die deelnemers geven aan of ontvangen van, één of meer andere deelnemers, met als gevolg dat er alleen een nettovordering of een nettoverplichting ontstaat; m. afwikkelingsrekening: een rekening bij een centrale bank, een afwikkelende instantie of een centrale tegenpartij, die gebruikt wordt voor het houden van geld of financiële instrumenten en waarmee ook transacties tussen deelnemers aan een systeem worden afgewikkeld; n. werkdag: de periode voor afwikkeling zowel overdag als ’s nachts, en die alle gebeurtenissen omvat die tijdens de bedrijfscyclus van een systeem plaatsvinden; o. interoperabele systemen: twee of meer systemen waarvan de systeemexploitanten een onderlinge regeling hebben getroffen voor de uitvoering tussen de systemen van overboekingsopdrachten; p. systeemexploitant: een entiteit die wettelijk aansprakelijk is voor de werking van een systeem.

Toelichting

In het betalings- en effectenverkeer gaan dagelijks enorme aantallen opdrachten door systemen die banken en andere financiële partijen samen gebruiken. Raakt één deelnemer failliet, dan mag dat niet de hele keten van die dag omverwerpen. De wet geeft daarvoor bijzondere regels, en artikel 212a Fw legt vast wat de begrippen daarin betekenen. Die omschrijvingen gelden niet alleen hier, maar ook voor de afdeling over het faillissement van een bank, die bij artikel 212g Fw begint. Zij bepalen dus wie en wat onder deze bijzondere regels valt.

Waarom er aparte definities zijn

De regels die volgen wijken af van gewone faillissementsregels. Zulke afwijkingen moeten scherp begrensd zijn, anders zou iedere partij zich erop kunnen beroepen. De definities doen dat werk: zij verwijzen voor de betrokken financiële ondernemingen naar de omschrijvingen in de Wet op het financieel toezicht en voor de aangewezen systemen naar de aanwijzing door de minister van Financiën die artikel 212d Fw regelt.

De kernbegrippen

  • Instelling: een partij die aan een systeem deelneemt en verantwoordelijk is voor het nakomen van de financiële verplichtingen die uit opdrachten binnen dat systeem ontstaan, zoals een bank, een beleggingsonderneming, een clearinginstelling, een betaalinstelling of een instelling voor elektronisch geld.
  • Systeem: een formele afspraak met gemeenschappelijke regels voor het verrekenen of uitvoeren van opdrachten tussen deelnemers, ofwel aangewezen door de minister van Financiën, ofwel elders in de Europese Economische Ruimte aangemeld, ofwel gevestigd buiten die ruimte met toezicht dat aan bij algemene maatregel van bestuur gestelde voorwaarden voldoet.
  • Overboekingsopdracht: een opdracht om geld ter beschikking te stellen van een ontvanger, of om rechten op financiële instrumenten over te boeken.

- Verrekening: het samenvoegen van alle over en weer gegeven opdrachten tot één nettovordering of nettoverplichting per deelnemer.

Wie deelnemer is en welke rol daarbij hoort

Tot de deelnemers rekent de wet niet alleen de instelling, maar ook de centrale tegenpartij, de afwikkelende instantie, de clearinginstelling, de systeemexploitant en het clearinglid van een centrale tegenpartij. Dat is geen woordenkwestie, want de bescherming van deze afdeling is aan het begrip deelnemer opgehangen. Elk van hen heeft een eigen rol: de afwikkelende instantie stelt de rekeningen beschikbaar, de centrale tegenpartij plaatst zich tussen koper en verkoper, en de systeemexploitant is wettelijk aansprakelijk voor de werking van het systeem. Het verrekeningsinstituut, dat de netto posities berekent, en de centrale bank worden apart omschreven en vallen niet onder de deelnemers. Ook interoperabele systemen zijn omschreven: systemen die onderling opdrachten uitvoeren op basis van een regeling tussen hun exploitanten.

Twee begrippen met een eigen lading

Het begrip werkdag is hier niet de gewone kantoordag, maar de volledige afwikkelingscyclus van een systeem, overdag en 's nachts. Dat is van belang omdat de bescherming van opdrachten aan zo'n cyclus is gekoppeld. Het begrip insolventieprocedure is ruim omschreven: elke collectieve maatregel in binnen- of buitenland gericht op liquidatie of sanering van een deelnemer die gepaard gaat met beperkingen aan betalingen en overboekingen.

Een voorbeeld. Een clearinginstelling die deelneemt aan een door de minister aangewezen systeem wordt failliet verklaard. Of de bijzondere regels van deze afdeling gelden, hangt af van deze definities: is zij een instelling, is het gebruikte systeem een systeem in de zin van dit artikel, en gaat het om een overboekingsopdracht? Valt het antwoord op alle drie bevestigend uit, dan gelden de afwijkende regels.

In de praktijk

Voor een gewone ondernemer of schuldeiser is dit artikel vooral achtergrond: het verklaart waarom betalingen die op de dag van een bankfaillissement door het systeem lopen, niet zonder meer kunnen worden teruggedraaid. Voor financiële partijen is het de eerste toets bij de vraag of hun positie beschermd is.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

  1. Wat is een systeemexploitant bij een girale betaling?

    Hoge Raad · 2015-03-20 · ECLI:NL:HR:2015:689

    In een zaak over het terugvorderen door de curator van een girale betaling die pas op de dag van de faillietverklaring werd afgewikkeld, moest worden vastgesteld welke handelingen de bank van de schuldenaar zelf nog moest verrichten. De Hoge Raad overwoog dat het tussengeschakelde Equens een door de minister van Financiën aangewezen systeemexploitant is als bedoeld in artikel 212a onder q en artikel 212d Fw, en dat zij als zodanig is te beschouwen als opdrachtnemer van betaaldienstverleners zoals de bank van de schuldenaar. De klacht dat die bank met het doorgeven van de opdracht aan Equens haar werk al had gedaan, strandde daarop: ook het zorgdragen voor creditering van haar rekening-courant bij De Nederlandsche Bank behoorde tot wat zij ter uitvoering van de betaalopdracht moest doen. Dat Equens ook door andere banken wordt ingeschakeld, maakt dat niet anders.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

← Terug 212 · Uitspraak en registratie van het vonnis van rehabilitatie Verder 212aa · Rechten van de bank op een registergoed →