Boek 2 Artikel 164a (2:164a BW)

Een structuurvennootschap moet toezicht organiseren, maar hoeft dat niet per se in een aparte raad van commissarissen te doen. Dit artikel maakt het monistische model mogelijk: één bestuur waarin de taken zijn verdeeld over uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders. De niet-uitvoerende bestuurders nemen dan de rol over die het regime aan de commissarissen toebedeelt.

Hoe de regeling doorwerkt

Kiest de vennootschap voor dit model, dan gelden de bepalingen over de raad van commissarissen en de commissarissen van overeenkomstige toepassing op de niet-uitvoerende bestuurders. Dat betekent dat vrijwel het hele bouwwerk meeverhuist: de profielschets, de voordracht, het versterkte aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad, de uitsluiting van werknemers en vakbondsbestuurders, de zittingstermijn van vier jaren met ontslag via de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam, en de mogelijkheid voor de aandeelhouders om het vertrouwen in het toezichthoudende deel op te zeggen.

De keuze voor het monistische model verlicht het regime dus niet. Zij verandert alleen de vorm waarin het toezicht is georganiseerd: de toezichthouders zitten aan dezelfde bestuurstafel als de uitvoerders, met de bijbehorende directe informatiepositie.

Benoeming van de uitvoerende bestuurders

Onder de volledige regeling worden bestuurders benoemd door de commissarissen. In het monistische model doen de niet-uitvoerende bestuurders dat: zij wijzen de uitvoerende bestuurders aan, en aan die vrijheid mag geen bindende voordracht grenzen stellen. Ook hier wordt de algemene vergadering ingelicht over een voorgenomen benoeming en gehoord voordat een uitvoerende bestuurder wordt ontslagen. Deze benoemingsbevoegdheid hoort echter bij de volledige regeling. Geldt voor de vennootschap de verzwakte variant van artikel 2:155 BW of artikel 2:155a BW, dan benoemt de algemene vergadering ook de uitvoerende bestuurders en houden de niet-uitvoerende bestuurders alleen hun goedkeurende rol. De keuze voor één bestuursorgaan bepaalt dus niet op zichzelf wie over de bezetting van de uitvoerende zetels gaat.

Goedkeuring van ingrijpende besluiten

De reeks besluiten die normaal goedkeuring van de raad van commissarissen vraagt, keert terug in aangepaste vorm. Zulke besluiten vergen de goedkeuring van de meerderheid van de niet-uitvoerende bestuurders. Zij worden bovendien uitgezonderd van de mogelijkheid om bestuurstaken bij of krachtens de statuten aan afzonderlijke bestuurders toe te delen: over deze onderwerpen kan dus niet één bestuurder in zijn eentje beslissen.

Net als bij de klassieke variant tast het ontbreken van die goedkeuring de vertegenwoordigingsbevoegdheid van het bestuur of van een bestuurder niet aan. Een wederpartij die met de vennootschap contracteert hoeft niet te onderzoeken of de niet-uitvoerende bestuurders hebben ingestemd; de overeenkomst bindt de vennootschap, en het gebrek werkt alleen intern.

Een voorbeeld. Een structuurvennootschap met een monistisch bestuur van twee uitvoerende en drie niet-uitvoerende bestuurders wil een grote deelneming nemen. Voor dat besluit is de instemming van ten minste twee van de drie niet-uitvoerende bestuurders nodig. Wordt de transactie zonder die instemming getekend, dan is zij tegenover de verkoper geldig, maar staat het bestuur intern zwaar in de wind.

In de praktijk

Wie overweegt over te stappen op een monistisch bestuur, moet niet alleen de statuten aanpassen maar ook het bestuursreglement: daarin komt te staan welke besluiten de meerderheid van de niet-uitvoerende bestuurders vergen en hoe de taakverdeling loopt. Voor de ondernemingsraad verandert er inhoudelijk weinig: zijn aanbevelingsrecht richt zich voortaan op de niet-uitvoerende zetels.