Boek 2 Artikel 195 (2:195 BW)

De blokkeringsregeling bij overdracht van aandelen in een bv

Tenzij de statuten anders bepalen is voor een geldige overdracht van aandelen vereist dat de aandeelhouder die een of meer aandelen wil vervreemden, deze eerst aanbiedt aan zijn mede- aandeelhouders naar evenredigheid van het aantal aandelen dat ten tijde van de aanbieding door ieder van hen wordt gehouden. Aan houders van aandelen van een bepaalde soort of aanduiding waaraan ingevolge een statutaire regeling geen stemrecht of recht op deling in de winst of reserves toekomt, kunnen ingevolge de vorige zin slechts aandelen van dezelfde soort of aanduiding worden aangeboden, tenzij in de statuten anders is bepaald. De aandeelhouder ontvangt, indien hij dit verlangt, van de mede-aandeelhouders een prijs, gelijk aan de waarde van zijn aandeel of aandelen, vastgesteld door een of meer onafhankelijke deskundigen. Indien vaststaat dat niet al de aandelen waarop het aanbod betrekking heeft tegen contante betaling worden gekocht, zal de aanbieder de aandelen binnen drie maanden na die vaststelling vrijelijk mogen overdragen.
De overdracht krachtens legaat geldt voor de toepassing van lid 1 als een overdracht door de erflater.
De overdraagbaarheid van aandelen kan bij de statuten voor een bepaalde termijn worden uitgesloten. Een overdracht in strijd met een statutaire uitsluiting is ongeldig. Voor een statutaire regeling als bedoeld in de eerste zin is de instemming vereist van alle houders van aandelen waarop de uitsluiting van de overdraagbaarheid betrekking heeft.
De overdraagbaarheid van aandelen kan bij de statuten ook op andere wijze dan overeenkomstig lid 1 of lid 3 worden beperkt. Een overdracht in strijd met een statutaire beperking is ongeldig. Een dergelijke statutaire regeling dient zodanig te zijn dat een aandeelhouder die zijn aandelen wil overdragen, indien hij dit verlangt, een prijs ontvangt, gelijk aan de waarde van zijn aandeel of aandelen, vastgesteld door een of meer onafhankelijke deskundigen. De statuten kunnen voorzien in een van de vorige zin afwijkende prijsbepalingsregeling. Een dergelijke afwijkende regeling kan aan een aandeelhouder niet tegen zijn wil worden opgelegd.
Bepalingen in de statuten omtrent de overdraagbaarheid van aandelen vinden geen toepassing, indien de overdracht door die bepalingen onmogelijk of uiterst bezwaarlijk is, tenzij dit het gevolg is van een statutaire uitsluiting als bedoeld in lid 3 of een statutaire prijsbepalingsregeling waaraan de aandeelhouder is gebonden.
Indien de aandeelhouder krachtens de wet tot overdracht van zijn aandeel aan een eerdere houder verplicht is, vindt lid 1, alsmede bepalingen in de statuten omtrent overdraagbaarheid, geen toepassing.
Ingeval van executoriaal beslag, faillissement, een schuldsaneringsregeling natuurlijke personen, afgifte van een legaat, toedeling uit een gemeenschap of een pandrecht kan de rechter lid 1, alsmede bepalingen in de statuten omtrent overdraagbaarheid, geheel of gedeeltelijk buiten toepassing verklaren. Het verzoek daartoe kan worden gedaan door onderscheidenlijk de executant, de curator, de bewindvoerder, een belanghebbende bij de afgifte van het legaat of de toedeling of de pandhouder. De rechter wijst het verzoek, zonodig in afwijking van artikel 474g, vierde lid, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, slechts toe indien de belangen van de verzoeker dat bepaaldelijk vorderen en de belangen van anderen daardoor niet onevenredig worden geschaad. De rechter kan bepalen dat de vennootschap aan de executant of de curator inzage moet geven in het register, bedoeld in artikel 194.

Toelichting

Een bv is besloten van karakter: aandeelhouders willen niet zomaar met een onbekende worden opgescheept. Dit artikel geeft daarvoor een wettelijke regeling die geldt tenzij de statuten iets anders bepalen. Wie aandelen wil vervreemden, moet die eerst aanbieden aan zijn medeaandeelhouders, naar verhouding van het aantal aandelen dat ieder van hen op dat moment houdt.

De aanbieding en de prijs

De aanbieding gaat naar alle medeaandeelhouders, evenredig aan hun bezit. Voor houders van aandelen zonder stemrecht of zonder recht op winst of reserves geldt een beperking: aan hen worden alleen aandelen van dezelfde soort of aanduiding aangeboden, tenzij de statuten anders bepalen. Verlangt de aanbieder het, dan ontvangt hij van zijn medeaandeelhouders een prijs die gelijk is aan de waarde van zijn aandelen, vastgesteld door een of meer onafhankelijke deskundigen.

Staat vast dat niet al zijn aangeboden aandelen tegen contante betaling worden gekocht, dan mag hij ze binnen drie maanden na dat moment vrijelijk overdragen aan wie hij wil. De regeling levert dus geen blijvende gevangenschap op: heeft de eigen kring geen belangstelling, dan komt de weg naar buiten vrij.

Een overdracht op grond van een legaat geldt voor deze regeling als een overdracht door de erflater. De legataris kan de aanbiedingsplicht dus niet omzeilen door zich op de nalatenschap te beroepen. Wie de aandelen als erfgenaam onder algemene titel verkrijgt, draagt niets over en loopt daarmee niet tegen de aanbiedingsregeling aan.

Wat de statuten mogen regelen

De statuten kunnen de overdraagbaarheid voor een bepaalde termijn uitsluiten. Een overdracht in strijd daarmee is ongeldig: er gaat niets over. Zo'n uitsluiting vergt de instemming van alle houders van de aandelen waarop zij ziet, en zij kan dus niemand worden opgedrongen.

Daarnaast kan de overdraagbaarheid op andere wijze worden beperkt, bijvoorbeeld door een goedkeuringsregeling. Ook dan is een overdracht in strijd met de beperking ongeldig. Zo'n regeling moet wel zo zijn ingericht dat de aandeelhouder die wil overdragen desgewenst de door onafhankelijke deskundigen vastgestelde waarde ontvangt. De statuten mogen een andere prijsbepalingsregeling bevatten, maar die kan een aandeelhouder niet tegen zijn wil worden opgelegd.

De uitweg bij een onmogelijke overdracht

Statutaire bepalingen over overdraagbaarheid blijven buiten toepassing als de overdracht daardoor onmogelijk of uiterst bezwaarlijk wordt. Op die uitweg zijn twee uitzonderingen: zij geldt niet als de belemmering voortvloeit uit een tijdelijke uitsluiting van de overdraagbaarheid, of uit een prijsbepalingsregeling waaraan de aandeelhouder zelf gebonden is. Wie zelf met die afspraken heeft ingestemd, kan er dus niet onderuit.

Is de aandeelhouder krachtens de wet verplicht zijn aandeel terug te leveren aan een eerdere houder, dan gelden de aanbiedingsregeling en de statutaire bepalingen over overdraagbaarheid evenmin.

De rechter bij beslag en faillissement

Bij executoriaal beslag, faillissement, schuldsanering, afgifte van een legaat, toedeling uit een gemeenschap of een pandrecht kan de rechter de aanbiedingsregeling en de statutaire bepalingen geheel of gedeeltelijk buiten toepassing verklaren. Het verzoek komt van de executant, de curator, de bewindvoerder, een belanghebbende bij het legaat of de toedeling, of de pandhouder. De rechter wijst het alleen toe als de belangen van de verzoeker dat bepaaldelijk vorderen en anderen daardoor niet onevenredig worden geschaad. Zo nodig wijkt hij daarbij af van artikel 474g lid 4 Rv, en hij kan de vennootschap opdragen inzage in het aandeelhoudersregister te geven aan de executant of de curator.

Een voorbeeld. Twee broers houden samen een bv. De een wil zijn helft aan een derde verkopen. Hij moet die aandelen eerst aan zijn broer aanbieden en kan daarbij verlangen dat een of meer onafhankelijke deskundigen de waarde bepalen. Koopt zijn broer niet contant, dan is hij drie maanden lang vrij om aan de derde te verkopen.

In de praktijk

Controleer vóór elke verkoop welke regeling in de statuten staat en houd de termijnen bij; een overdracht in strijd met een statutaire beperking is ongeldig en levert een langdurig geschil op. Voor een minderheidsaandeelhouder is de waardering door onafhankelijke deskundigen het belangrijkste recht in dit artikel.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.