Boek 2 Artikel 94 (2:94 BW)

Rond de oprichting van een naamloze vennootschap worden soms afspraken gemaakt die de vennootschap zwaar belasten of één betrokkene bevoordelen. Dit artikel maakt die afspraken zichtbaar: zij moeten in hun geheel in de akte van oprichting staan, of in een stuk dat daaraan wordt gehecht en waarnaar de akte verwijst.

Om welke afspraken het gaat

• Bijzondere verplichtingen: afspraken bij het nemen van aandelen waardoor de vennootschap extra lasten op zich neemt.
• Afwijkende voorwaarden: aandelen die iemand krijgt op andere voet dan die waarop het publiek kan deelnemen.
• Voordeel voor een betrokkene: afspraken die een oprichter of een bij de oprichting betrokken derde een voordeel verzekeren.
• Inbreng in natura: afspraken over storting op aandelen in iets anders dan geld.

Die vier gevallen hebben één ding gemeen: het zijn afspraken die niet uit de gewone kapitaalstructuur blijken en die latere aandeelhouders en schuldeisers anders niet zouden kennen. Door ze in de akte te verankeren, staan ze voor iedereen vast die het oprichtingsdossier opvraagt.

De sanctie als het stuk ontbreekt

Is het vormvoorschrift niet nageleefd, dan kunnen uit die rechtshandeling voor de vennootschap geen rechten en geen verplichtingen ontstaan. Er hoeft geen rechter aan te pas te komen en niemand hoeft iets te vernietigen: de vennootschap staat er eenvoudigweg buiten. Wie zich op zo'n afspraak beroept, vindt de vennootschap dus niet tegenover zich als wederpartij.

Na de oprichting: wie beslist

Ook ná de oprichting blijven deze vier soorten rechtshandelingen bijzonder. Het bestuur mag ze alleen zelf verrichten als de statuten die bevoegdheid uitdrukkelijk aan het bestuur geven. Ontbreekt zo'n statutaire bepaling, dan is voorafgaande goedkeuring van de algemene vergadering nodig. De hoofdregel is dus dat de aandeelhouders hierover gaan. Uitgezonderd zijn de overeenkomsten die in het tweede lid van artikel 2:80 BW worden genoemd.

Het tweede lid verdeelt de beslissingsmacht binnen de vennootschap: het wijst aan wie over zo'n rechtshandeling beslist, het bestuur zelf of anders de aandeelhoudersvergadering. Aan het uitblijven van de goedkeuring verbindt het zelf geen gevolg voor de verhouding tot de wederpartij, en de eis is ook niet dwingend, want de statuten mogen de beslissing aan het bestuur laten. Alleen voor het vormgebrek bij de oprichting staat met zoveel woorden in het eerste lid dat de vennootschap er geen rechten en verplichtingen aan ontleent.

Een voorbeeld. Een oprichter spreekt af dat de nieuwe nv zijn bedrijfspand zal huren voor een prijs ver boven de markt, als tegenprestatie voor zijn deelname. Wordt die afspraak niet aan de akte gehecht, dan kan de vennootschap er niet aan worden gehouden en kan zij er zelf ook geen nakoming op baseren. Wil de vennootschap zo'n afspraak een jaar later alsnog aangaan, dan is daarvoor in beginsel de algemene vergadering aan zet.

In de praktijk

Voor de oprichter betekent dit: leg alles wat afwijkt van de gewone deelname schriftelijk vast en laat het door de notaris aan de akte hechten. Voor een aandeelhouder die later instapt, is dit de plek om te controleren welke bijzondere afspraken bij de start zijn gemaakt en wie daar beter van werd.