Boek 2 Artikel 380d (2:380d BW)

Niet alleen aandeelhouders kunnen aanspraak maken op de winst van een vennootschap. Er bestaan ook winstbewijzen en daarmee vergelijkbare rechten: stukken die recht geven op een deel van de winst of op andere voordelen. Dit artikel verlangt dat de jaarrekening laat zien hoeveel van die rechten er zijn en wat zij inhouden.

Wat een winstbewijs is

Aan wie en om welke reden zo'n recht wordt verleend, regelt de wet niet; dat verschilt van geval tot geval. Voor dit artikel doet de aanleiding er ook niet toe: van belang is alleen dát het recht bestaat en wat het inhoudt. De inhoud van het recht ligt niet in de wet vast maar in de voorwaarden van uitgifte en in de statuten. Daarom vraagt de wet niet alleen om het aantal, maar uitdrukkelijk ook om de bevoegdheden die eraan verbonden zijn.

Wat vermeld wordt

• Het aantal — hoeveel winstbewijzen en soortgelijke rechten er uitstaan.
• De bevoegdheden — waar het recht toe leidt: een deel van de winst, een aanspraak bij liquidatie, een recht van voordracht of van advies.
• Waar het staat — in de toelichting bij de jaarrekening, niet als balanspost.

Een voorbeeld. Een jonge softwarevennootschap mag een octrooi van een universiteit gebruiken. Als tegenprestatie krijgt de universiteit geen aandelen, maar winstbewijzen die haar zolang het octrooi loopt recht geven op een klein percentage van de jaarwinst. Jaren later zoekt de vennootschap een nieuwe financier. Die ziet in de toelichting hoeveel winstbewijzen er zijn en welke aanspraak zij geven, en weet daarmee dat een deel van de toekomstige winst niet bij de aandeelhouders terechtkomt.

Wie het moet opgeven

De verplichting rust op de rechtspersoon, wat in de praktijk betekent: het bestuur, dat de jaarrekening opmaakt. Zij rust niet op iedereen: artikel 2:396 BW verklaart dit voorschrift buiten toepassing voor wie het kleine regime volgt, en artikel 2:395a BW zet voor het micro-regime de hele afdeling met bijzondere voorschriften over de toelichting opzij. Wie de opgave wel moet doen, moet dus weten welke rechten er ooit zijn uitgegeven en onder welke voorwaarden; die informatie hoort in de administratie thuis. Bij een controleplichtige rechtspersoon beoordeelt de accountant of de opgave volledig is. De algemene vergadering stelt de jaarrekening vast en kan bij die gelegenheid vragen stellen over aanspraken die zij niet kende.

In de praktijk

Winstbewijzen kunnen lang geleden zijn uitgegeven; voor de opgave moet de administratie ook die oudere rechten bevatten. Volgt de vennootschap het kleine of het micro-regime, dan blijft de vermelding rechtmatig weg en moet wie koopt of financiert er zelf naar vragen.