Boek 2 Artikel 363 (2:363 BW)

Een jaarrekening is pas bruikbaar als de lezer posten kan herkennen, terugvinden en vergelijken. Dit artikel bevat de spelregels die dat mogelijk maken. Zij gaan niet over de vraag hoe hoog een bedrag is, maar over hoe gegevens worden samengevoegd, uitgesplitst en gerangschikt. Steeds is de toets dezelfde: draagt de keuze bij aan het inzicht dat artikel 2:362 BW verlangt?

Niet wegstrepen

Bezittingen en schulden mogen niet tegen elkaar worden weggestreept, en hetzelfde geldt voor baten en lasten, als de wet voorschrijft dat zij als afzonderlijke posten worden opgenomen. Een vordering van een ton op een klant en een schuld van een ton aan diezelfde klant verdwijnen dus niet allebei van de balans. Zou dat wel mogen, dan zou de omvang van het vermogen en van de omzet stelselmatig te klein worden voorgesteld, en dat is precies wat een lezer wil weten.

Als een bedrag te klein is om apart te tonen

Toch hoeft niet elk detail zichtbaar te worden gemaakt. Is een post binnen het geheel van de jaarrekening te verwaarlozen voor het wettelijk vereiste inzicht, dan hoeft hij niet afzonderlijk te worden vermeld. Het bedrag verdwijnt daarmee niet uit de cijfers: het gaat op in een ruimere post. Werkelijk weglaten mag uitsluitend bij de vermeldingen die deze titel voorschrijft, en dan nog alleen wanneer zij zowel op zichzelf als naast vergelijkbare vermeldingen verwaarloosbaar zijn. Ook daaraan zit een grens: wat de artikelen 2:378, 2:382 en 2:383 BW verlangen, blijft nooit achterwege. Dat zijn gegevens die de wetgever zo belangrijk vindt dat een beroep op geringe omvang er niet tegen opweegt.

Van jaar tot jaar hetzelfde

De indeling van de balans en van de winst- en verliesrekening mag alleen om gegronde redenen afwijken van die van het voorgaande jaar. Wijkt zij af, dan moeten de verschillen in de toelichting worden aangegeven en moet worden uitgelegd waarom. Bovendien wordt bij iedere post zoveel mogelijk het bedrag van het vorige boekjaar vermeld. Is dat bedrag niet meer vergelijkbaar, dan wordt het herzien en wordt uitgelegd wat er is aangepast.

• Gegronde reden — bijvoorbeeld een gewijzigde activiteit of een nieuw voorschrift, niet de wens om een verslechtering minder zichtbaar te maken.
• Toelichten — zowel het verschil zelf als de reden ervoor.

- Vergelijkende cijfers — bij iedere post, zo nodig herzien en uitgelegd.

Modellen bij algemene maatregel van bestuur

De regering kan bij algemene maatregel van bestuur modellen en nadere voorschriften vaststellen voor de indeling van de jaarrekening, geldend voor daarin omschreven groepen rechtspersonen. Die modellen geven de standaardrangschikking van posten. Ze zijn niet star: benaming, omschrijving en indeling van posten worden aangepast aan de aard van het bedrijf, voor zover de maatregel dat toestaat. Een uitzendbureau en een scheepswerf hoeven hun balans dus niet in exact dezelfde bewoordingen te presenteren.

Een voorbeeld. Een installatiebedrijf besluit zijn winst- en verliesrekening anders in te delen omdat het een tweede activiteit is begonnen. Dat mag, maar in de toelichting moet staan wat er is veranderd en waarom, en de cijfers van vorig jaar moeten zo worden bewerkt dat de lezer de twee jaren naast elkaar kan leggen. Zonder die bewerking en uitleg is de vergelijking waardeloos en schiet de jaarrekening tekort.

In de praktijk

Voor het bestuur betekent dit artikel dat elke wijziging in de presentatie uitleg vergt. Voor de accountant zijn saldering en ontbrekende vergelijkende cijfers klassieke aandachtspunten bij de controle. En voor de lezer geldt: staat er bij een post geen bedrag van vorig jaar, of is de indeling zonder uitleg omgegooid, dan is dat op zichzelf al een signaal om door te vragen.