Boek 2 Artikel 420 (2:420 BW)

Een bank boekt voortdurend waarde af op leningen en effecten, en neemt eerdere afboekingen ook weer terug als het meevalt. Dit artikel staat toe die twee bewegingen tegen elkaar weg te strepen en als één saldo in de winst- en verliesrekening te tonen. Voor andere ondernemingen geldt zulke saldering niet zomaar; bij een bank hoort zij bij de aard van het bedrijf.

Wat gesaldeerd mag worden

Het gaat om waardeverminderingen op effecten en deelnemingen die tot de vaste activa horen, samen met het ongedaan maken van eerdere afboekingen daarop. Die saldering mag niet voor zover de waardeverminderingen aan de herwaarderingsreserve worden onttrokken; dan lopen zij immers via het vermogen en niet via het resultaat.

Dezelfde ruimte geldt voor vorderingen op andere bankiers en op klanten, en voor voorzieningen voor voorwaardelijke en onherroepelijk toegezegde verplichtingen die tot kredietrisico kunnen leiden. Denk aan een toegezegde kredietfaciliteit die de klant nog niet heeft opgenomen: er staat nog niets uit, maar het risico is er wel.

De handelsportefeuille

Voor effecten die niet tot de vaste activa horen maar wel tot de handelsportefeuille en tegen actuele waarde worden gewaardeerd, geldt iets anders. Stijgt hun waarde, dan komt die stijging in de winst- en verliesrekening terecht, ook al is er nog niets verkocht. Dalingen worden verwerkt volgens artikel 2:387 BW, eerste tot en met derde lid. Het verschil met de vaste activa is dus wezenlijk: wat de bank aanhoudt om te verhandelen, beweegt direct mee in het resultaat.

Waarom de wet dit toestaat

Bij een bank zijn afboeken en terugnemen dagelijks werk. Zou elke beweging apart in het resultaat moeten staan, dan zou de winst- en verliesrekening onleesbaar worden zonder dat de lezer er wijzer van wordt. Tegelijk kost saldering zicht: uit één saldo blijkt niet hoe groot de afboekingen en de terugnames afzonderlijk waren. Dat verlies aan detail wordt niet goedgemaakt door zwaardere toelichting, eerder het omgekeerde: artikel 2:421 BW knipt voor banken juist in een reeks toelichtingsvoorschriften. Gesaldeerde bedragen mogen in het verloopoverzicht van de vaste activa met andere posten samen worden genomen, de tweede volzin van artikel 2:376 BW werkt nog uitsluitend voor wat buiten de balanstelling staat, van artikel 2:381 BW blijft alleen de eerste volzin van het eerste lid over en dan nog beperkt, en de opgave uit artikel 2:383 BW tweede lid reikt niet verder dan wat nog openstaat. Het bestuur moet de post kunnen verklaren en de accountant beoordeelt of de verwerking klopt.

Een voorbeeld. Een bank boekt in een slecht jaar fors af op leningen aan een bedrijfstak die het moeilijk heeft. In hetzelfde jaar blijkt een eerdere afboeking op een andere klant te ruim; die wordt teruggenomen. In de winst- en verliesrekening verschijnt het saldo van die twee bewegingen. Wie wil weten hoe groot de risico's werkelijk zijn, moet dus in de toelichting kijken.

In de praktijk

Voor bestuurders van een bank is dit een verwerkingsregel met een grens: saldering mag, maar het inzicht dat de jaarrekening moet geven blijft leidend. Voor aandeelhouders, spaarders en andere lezers geldt dat één gesaldeerde regel weinig zegt over de kwaliteit van de kredietportefeuille. De toelichting en de ontwikkeling over meerdere jaren vertellen dat verhaal beter.