Boek 2 Artikel 271 (2:271 BW)

Bij een structuurvennootschap kunnen de aandeelhouders een individuele commissaris niet zomaar wegsturen. Dat is de prijs van een onafhankelijke raad. Dit artikel regelt daarom drie dingen tegelijk: hoe lang een commissaris zit, wie hem tussentijds kan laten ontslaan, en wat de raad zelf kan doen als er acuut moet worden ingegrepen.

De zittingstermijn

Een commissaris treedt uiterlijk af als hij vier jaar na zijn laatste benoeming commissaris is geweest. De statuten mogen die termijn iets oprekken: tot de dag van de eerstvolgende algemene vergadering na afloop van die vier jaar, of na de dag waarop dit artikel voor de rechtspersoon is gaan gelden. Zo hoeft er niet halverwege het jaar een vergadering te worden belegd alleen om een aftredende commissaris te vervangen. Herbenoeming is mogelijk, maar dan opnieuw volgens het voordracht- en aanbevelingsstelsel.

Ontslag loopt via de ondernemingskamer

Tussentijds ontslag van een commissaris is voorbehouden aan de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam. Zij kan ontslaan op drie gronden:

• Verwaarlozing van de taak. De commissaris komt zijn toezichthoudende taak niet na, bijvoorbeeld door structureel afwezig te zijn of door signalen stelselmatig te negeren.
• Andere gewichtige redenen. Een open grond, bedoeld voor situaties die zwaar genoeg zijn om het vertrouwen onmogelijk te maken.

- Ingrijpende wijziging van de omstandigheden, waardoor van de vennootschap redelijkerwijs niet kan worden gevraagd hem te handhaven. Denk aan een commissaris die een positie aanvaardt bij een concurrent.

Wie het verzoek mag indienen

Het verzoek kan komen van de vennootschap zelf, die daarbij door de raad van commissarissen wordt vertegenwoordigd. Daarnaast kan een daartoe aangewezen vertegenwoordiger van de algemene vergadering het indienen, en ook een vertegenwoordiger van de ondernemingsraad. Welke ondernemingsraad dat is als er meer dan één bestaat, volgt uit artikel 2:268 BW; datzelfde artikel bepaalt ook dat de algemene vergadering haar rol tijdelijk aan een commissie van aandeelhouders kan overdragen. De ondernemingsraad heeft hier dus een eigen ingang bij de rechter, en dat is voor een structuurvennootschap kenmerkend.

Schorsing als noodmaatregel

Moet er onmiddellijk iets gebeuren, dan kan de raad van commissarissen een van zijn leden schorsen. Die schorsing is uitdrukkelijk bedoeld als tussenstap: zij vervalt van rechtswege als de vennootschap niet binnen een maand na het begin ervan een ontslagverzoek bij de ondernemingskamer indient. De raad kan een collega dus niet maandenlang buitenspel zetten zonder de zaak aan de rechter voor te leggen. Wordt de termijn gemist, dan keert de geschorste commissaris gewoon terug in de raad.

Een voorbeeld. Een commissaris blijkt zonder overleg vertrouwelijke stukken te hebben gedeeld met een aandeelhouder die op overname uit is. De raad schorst hem in de eerstvolgende vergadering en dient binnen drie weken een verzoek tot ontslag in wegens gewichtige redenen. Zou de raad met dat verzoek hebben gewacht tot na de zomer, dan was de schorsing intussen van rechtswege vervallen.

In de praktijk

Houd het rooster van aftreden bij en plan herbenoemingen ruim vooruit, want de benoemingsprocedure bij een structuurvennootschap kost tijd. Wie een ontslagverzoek overweegt, moet het dossier op orde hebben: notulen, aanwezigheid, gemaakte afspraken en wat daarmee is gebeurd. En houd de termijn van een maand na een schorsing scherp in de gaten; die is kort en loopt door in vakantieperiodes.