Boek 2 Artikel 347 (2:347 BW)

Naast leden, aandeelhouders en de rechtspersoon zelf kan ook een vakbond een onderzoek naar het beleid vragen. Dit artikel bepaalt aan welke eisen zo'n vereniging van werknemers moet voldoen. De gedachte erachter is dat werknemers een groot belang hebben bij hoe een onderneming wordt bestuurd, terwijl zij individueel geen enkele ingang hebben.

De eisen aan de vakbond

De wet stelt vier voorwaarden, die samen moeten worden vervuld. Zij zorgen ervoor dat alleen een serieuze, gewortelde organisatie deze zware bevoegdheid heeft. Daarnaast geldt voor de vakvereniging een eigen ontvankelijkheidseis in artikel 2:349 BW, waaraan zij ook moet voldoen.

• Leden in de onderneming: de vereniging moet personen die in de onderneming van de rechtspersoon werken onder haar leden tellen.
• Twee jaar: zij moet ten minste twee jaar volledige rechtsbevoegdheid bezitten; bepalend is hoelang zij die rechtsbevoegdheid heeft, niet wanneer zij is opgericht.
• Statutair doel: haar statuten moeten de behartiging van de belangen van haar leden als werknemers als doel noemen.

- Werkzaam in de sector: zij moet als zodanig in de bedrijfstak of de onderneming werkzaam zijn.

Waarom deze eisen

De termijn van twee jaar en de eis dat de vereniging werkelijk in de bedrijfstak actief is, voorkomen dat er voor de gelegenheid een clubje wordt opgericht om een onderneming onder druk te zetten. Tegelijk is de drempel bewust lager dan bij aandeelhouders: er geldt geen kapitaaleis, en hoeveel leden de vereniging in de onderneming moet tellen noemt de wet niet.

Wat de bond kan bereiken

De bond vraagt hetzelfde als andere verzoekers: een onderzoek naar het beleid en de gang van zaken, eventueel beperkt tot een onderdeel of een tijdvak, en zo nodig onmiddellijke voorzieningen. Hij hoeft daarvoor geen arbeidsrechtelijk geschil te hebben; het gaat om de vraag of er gegronde redenen zijn om aan een juist beleid te twijfelen. In de praktijk gebruiken vakbonden dit middel vooral bij reorganisaties, bij het leeghalen van een vennootschap of bij besluitvorming waarin het personeel stelselmatig is gepasseerd.

Een voorbeeld. Een productiebedrijf verplaatst zijn activiteiten naar een zustervennootschap en laat de vennootschap met het personeel achter met de schulden. De vakbond die leden in het bedrijf heeft en al jaren in de bedrijfstak actief is, kan de ondernemingskamer om een onderzoek vragen en tegelijk vragen om voorzieningen die de vermogensverschuiving voorlopig stoppen.

In de praktijk

Voor de ondernemingsraad zelf staat deze weg niet open; hij heeft eigen bevoegdheden en kan hooguit de bond vragen op te treden of een enquêtebevoegdheid met de rechtspersoon afspreken. Voor besturen betekent dit artikel dat werknemersbelangen niet vrijblijvend zijn: wie het personeel bij ingrijpende besluiten buitenspel zet, kan een onderzoek naar zijn beleid tegemoetzien via een partij die geen enkel aandeel in de vennootschap houdt.