Boek 2 Artikel 63b (2:63b BW)

Een coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij die een bepaalde omvang bereikt, valt onder de zwaardere regeling met een raad van commissarissen met eigen bevoegdheden. Het startpunt van die regeling is de opgave die dit artikel voorschrijft. Voldoet de rechtspersoon aan drie voorwaarden, dan moet zij binnen twee maanden na de vaststelling van haar jaarrekening door de algemene vergadering bij het handelsregister melden dat zij daaraan voldoet. Die inschrijving zet vervolgens een termijn in werking.

De drie voorwaarden

De voorwaarden gelden cumulatief; wie aan één ervan niet voldoet, hoeft geen opgave te doen:

• Het eigen vermogen. Het eigen vermogen volgens de balans met toelichting bedraagt ten minste een bij koninklijk besluit vastgesteld grensbedrag.
• Een ondernemingsraad. De rechtspersoon zelf of een afhankelijke maatschappij heeft op grond van een wettelijke verplichting een ondernemingsraad ingesteld.
• Honderd werknemers. Bij de rechtspersoon en haar afhankelijke maatschappijen samen zijn in de regel ten minste honderd werknemers in Nederland werkzaam.

Bij het eigen vermogen telt bovendien de inbreng mee die vennoten bij wijze van geldschieting hebben gedaan of nog moeten doen in afhankelijke maatschappijen die commanditaire vennootschap zijn, voor zover dat niet tot dubbeltelling leidt. Zo wordt kapitaal dat via een commanditaire structuur in de groep zit niet buiten de meting gehouden.

Het grensbedrag beweegt mee

Het bedrag bij het eerste onderdeel staat niet in de wet zelf maar wordt bij koninklijk besluit vastgesteld. Het wordt hoogstens eens in de twee jaar aangepast, evenredig aan de ontwikkeling van een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen prijsindexcijfer, en daarbij afgerond op het dichtstbijzijnde veelvoud van een miljoen euro. Wijkt het onafgeronde bedrag minder dan een miljoen euro af van het laatst vastgestelde bedrag, dan blijft aanpassing achterwege. Het bestuur moet dus telkens het geldende besluit raadplegen.

De opgave en het bestuursverslag

De klok van twee maanden gaat pas lopen als de jaarrekening in de algemene vergadering is vastgesteld; het opmaken ervan is daarvoor nog niet genoeg. Daarna noemt het bestuur in elk volgend bestuursverslag wanneer die opgave is gedaan, en wel totdat de rechtspersoon haar statuten heeft afgestemd op de bepalingen van de zwaardere regeling. Artikel 2:63c BW verlangt die aanpassing uiterlijk op de dag waarop die bepalingen voor haar gaan gelden, maar zij mag eerder plaatsvinden; dan stopt ook de vermelding in het bestuursverslag eerder. Voldoet de rechtspersoon niet meer aan de drie eisen en wordt de inschrijving daarom geschrapt, dan maakt het bestuur daarvan melding in het eerstvolgende bestuursverslag. Leden en werknemers kunnen de ontwikkeling zo volgen zonder het register te raadplegen.

Een coöperatie met een verwerkingsdochter groeit door een overname naar honderdtwintig werknemers; de dochter heeft al een ondernemingsraad en het eigen vermogen komt boven het grensbedrag uit. Na vaststelling van de jaarrekening is de klok gaan lopen: binnen twee maanden moet de opgave er zijn, en vanaf de inschrijving gaat de periode lopen waarna de zwaardere regeling gaat gelden.

In de praktijk

Voor bestuurders is dit een harde termijn die eenvoudig wordt gemist, juist omdat hij aan de vaststelling van de jaarrekening hangt en niet aan het einde van het boekjaar. Voor de ondernemingsraad is de inschrijving het signaal dat er invloed op de samenstelling van het toezicht in het verschiet ligt. Voor leden betekent het dat hun coöperatie een stap zet naar een governance waarin de algemene vergadering bevoegdheden deelt met een raad van commissarissen.