Boek 2 Artikel 3 (2:3 BW)

Dit artikel somt op welke privaatrechtelijke organisatievormen rechtspersoon zijn: de vereniging, de coöperatie, de onderlinge waarborgmaatschappij, de naamloze vennootschap, de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en de stichting. Voor elk van die vormen bevat Boek 2 een eigen titel met regels over oprichting, organen en ontbinding. Het artikel staat in een reeks: artikel 2:1 BW regelt de publiekrechtelijke rechtspersonen, zoals de Staat, de provincies en de gemeenten, en artikel 2:2 BW kent rechtspersoonlijkheid toe aan kerkgenootschappen en hun zelfstandige onderdelen. Rechtspersoonlijkheid betekent dat de organisatie zelf rechten en plichten heeft, los van de mensen die haar hebben opgericht of besturen.

De zes vormen en waarin zij verschillen

De keuze tussen deze vormen is geen formaliteit: zij bepaalt wie de baas is, wie meedeelt in het resultaat en welke verplichtingen gelden.

• De vereniging heeft leden die samen de algemene ledenvergadering vormen; zij mag geen winst onder haar leden verdelen.
• De coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij hebben ook leden, maar zijn juist bedoeld om in stoffelijke behoeften respectievelijk verzekeringen van die leden te voorzien.
• De naamloze en de besloten vennootschap hebben aandeelhouders en een in aandelen verdeeld kapitaal; de bv kent aandelen op naam, de nv niet noodzakelijk.

- De stichting heeft geen leden en geen aandeelhouders; zij dient een doel en wordt bestuurd door haar bestuur.

Wat rechtspersoonlijkheid oplevert

De rechtspersoon heeft een eigen vermogen. Schulden van de organisatie zijn haar schulden, niet die van de bestuurders of de leden, en schuldeisers kunnen zich in beginsel alleen op dat vermogen verhalen. De organisatie blijft bestaan als bestuurders wisselen of leden vertrekken. Zij kan zelf eigenaar zijn, zelf procederen en zelf failliet gaan.

Wat het niet betekent

Rechtspersoonlijkheid is geen schild tegen alles. Bestuurders kunnen persoonlijk aansprakelijk zijn als zij hun taak onbehoorlijk vervullen of als zij namens de rechtspersoon verplichtingen aangaan waarvan zij weten dat die niet nagekomen kunnen worden. Bij een vereniging die niet bij notariële akte is opgericht is de rechtsbevoegdheid bovendien beperkt en lopen de bestuurders een eigen risico. Samenwerkingsvormen die niet in deze opsomming staan — de maatschap, de vennootschap onder firma, de commanditaire vennootschap — zijn geen rechtspersoon; daar zijn de vennoten zelf de dragers van de verplichtingen.

Twee zussen willen samen een sportschool beginnen. Kiezen zij voor een bv, dan is de vennootschap partij bij de huurovereenkomst en bij de leasecontracten. Kiezen zij voor een vennootschap onder firma, dan zijn zij dat zelf en kan de verhuurder hen persoonlijk aanspreken. Willen zij daarnaast een goed doel steunen zonder dat iemand aanspraak op het vermogen krijgt, dan past een stichting.

In de praktijk

De rechtsvorm bepaalt de machtsverhoudingen binnen de organisatie: leden en aandeelhouders hebben zeggenschap die een stichting niet kent. Wie zich afvraagt welke vorm past, kijkt naar drie vragen: wie moet er zeggenschap krijgen, mag het resultaat worden uitgekeerd, en welk risico wil ik persoonlijk niet lopen. De vorm ligt niet voor eeuwig vast, maar omzetting naar een andere rechtsvorm is aan eigen regels gebonden.