Boek 2 Artikel 190 (2:190 BW)

Bij de besloten vennootschap kan veel worden vormgegeven in de statuten. Er kunnen aandelen zonder stemrecht bestaan en aandelen zonder aanspraak op winst. Dit korte artikel trekt daarbij de ondergrens: een recht dat noch stemrecht noch aanspraak op uitkering van winst of reserves geeft, is geen aandeel.

Ten minste een van beide

Een aandeel moet dus ten minste iets opleveren: zeggenschap of geld. Een aandeel zonder stemrecht kan bestaan, mits het wel een aanspraak op winst of reserves geeft. Een aandeel zonder winstrecht kan bestaan, mits daaraan stemrecht is verbonden. Wordt beide weggenomen, dan blijft er een leeg recht over dat de wet niet als aandeel erkent.

Dat is geen formaliteit. Aan het aandeelhouderschap zit het vergaderrecht vast: de aandeelhouder mag de algemene vergadering bijwonen en daar spreken (artikel 2:227 BW). Het recht om inlichtingen te verlangen ligt niet bij hem persoonlijk, maar bij de algemene vergadering; bestuur en commissarissen moeten die aan haar geven, behalve als een zwaarwichtig vennootschapsbelang daaraan in de weg staat (artikel 2:217 lid 2 BW). Onaantastbaar is het vergaderrecht overigens niet: de statuten mogen het opschorten zolang een aandeelhouder een statutaire verplichting of eis naast zich neerlegt (artikel 2:192 lid 4 BW). Andere wegen staan niet zonder meer open: voor het verzoek om een onderzoek en voor de vordering tot overdracht van aandelen uit de geschillenregeling geldt een minimumbelang. Wie een constructie opzet waarin iemand alle inhoud van zijn aandeel verliest, zou die bescherming eveneens uithollen.

Wat het gevolg is

Wordt een recht toch zo vormgegeven, dan telt het niet mee als aandeel: niet bij de berekening van het geplaatste kapitaal, niet bij statutaire drempels, en niet bij de vraag of iemand aandeelhouder is. De vennootschap kan daaraan dus geen aandeelhoudersrechten of aandeelhoudersverplichtingen ophangen.

Bedenk daarbij dat de bv altijd ten minste één aandeel met stemrecht moet hebben dat door een ander dan de vennootschap of een dochtermaatschappij wordt gehouden. De vennootschap kan dus niet uitsluitend stemrechtloze aandelen in omloop brengen.

Andere vormen blijven mogelijk

Dit artikel verbiedt niet dat een vennootschap andere rechten uitgeeft. Een certificaat van een aandeel, een winstbewijs of een converteerbare lening blijven mogelijk; alleen zijn dat geen aandelen en gelden daarvoor de regels die bij die vorm horen. Bij certificaten kan de vennootschap kiezen of daaraan vergaderrecht wordt verbonden.

Een voorbeeld. Een familiebedrijf wil kinderen wel laten meedelen in de winst maar niet laten meestemmen; dat kan met stemrechtloze aandelen. Wil het bedrijf een medewerker uitsluitend binden zonder hem winst of stemrecht te geven, dan is een aandeel niet de vorm: die constructie levert geen aandeel op en men moet dan bijvoorbeeld denken aan een bonusregeling.

In de praktijk

Toets bij het inrichten of wijzigen van statuten voor elke soort aandelen of er ten minste stemrecht of winstrecht overblijft. Voor wie stemrechtloze of winstrechtloze aandelen krijgt aangeboden, is dit artikel de bevestiging dat er altijd een van beide rechten tegenover moet staan.